SPAK-u duhet të veprojë vetë

Një regjistrim i publikuar, ku këshilltari i një pronari mediash përshkruan dosje prokurorie të mbyllura si nder, para ligjit është njoftim për një vepër penale. Kodi i Procedurës Penale thotë çfarë duhet të bëjë Prokuroria e Posaçme me një njoftim të tillë, dhe sa kohë ka.

Renada Bici

Më 30 tetor CNA.al publikoi një video ku Ardian Xhyheri, këshilltar i Irfan Hysenbelliut, dëgjohet, sipas transkriptit të CNA-së, të thotë se Hysenbelliu “kishte 6 dosje” dhe se “ato raste janë mbyllur në prokurori”, “sepse ishte dëshira e mirë nga ai zotëria atje”. I pyetur nëse e ka fjalën për prokurorin, përgjigjet po. Marrëdhënien me drejtuesin e Prokurorisë së Tiranës e përshkruan si marrëdhënie drekash, pushimesh verore dhe mbrojtjeje të ndërsjellë (“ata hanë dreka, ata bëjnë pushime verore. Ata mbrojnë njëri-tjetrin”). Gjetkë në regjistrim përshkruan një arbitër të siguruar paraprakisht për një kërkesë arbitrazhi kundër shtetit shqiptar, të garantuar nga avokati “një mijë për qind” dhe të mbajtur fshehur nga klientët, që të mos bëhej publik.

Çfarë provon regjistrimi, e tregon hetimi. Çfarë është ai në kuptimin procedural, e ka vendosur Kodi përpara se të fillojë çdo hetim.

Neni 280 i Kodit të Procedurës Penale parashikon që prokurori merr dijeni për veprën penale me iniciativën e vet dhe me njoftimin e bërë nga të tjerët. Asgjë në Kod nuk kërkon kallëzim që prokurori të veprojë për atë që është tashmë publike, dhe Prokuroria e Posaçme e ka përdorur këtë dispozitë kur ka dashur. Procedimin nr. 138 të vitit 2024, për vrasjen e Aleks Nikës më 21 janar 2011, e regjistroi më 15 korrik 2024 mbi bazën e gjetjeve të një vendimi gjyqësor, trembëdhjetë vjet pas ngjarjes dhe pa asnjë kallëzues. Drejtuesi i saj i tha këtë vit komisionit parlamentar për reformën zgjedhore se nga 46 procedimet që SPAK-u hapi për zgjedhjet e 2025-ës, një e katërta u hap me iniciativën e vet. Në qershor 2025 regjistroi një procedim për një gjyqtar të Gjykatës së Posaçme me kallëzimin e një avokati, të ndërtuar mbi një dokument që një kryetar partie e kishte bërë publik dy muaj më parë. Një regjistrim ku një njeri me emër e mbiemër përshkruan korrupsionin e një zyre me emër e adresë është pikërisht njoftimi që ka parasysh neni 280, çfarëdo peshe që të ketë në fund.

Regjistrimi është edhe i përdorshëm. Më 19 shkurt 2026 Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë, me vendimin nr. 00-2026-208 (38), vendosi se regjistrimet audio private të bëra nga viktima mund të përdoren si provë materiale në gjykimin penal, me kusht që të administrohen dhe t’u vërtetohet autenticiteti sipas ligjit dhe të vlerësohen së bashku me provat e tjera; autorizimin e gjykatës e kërkon përgjimi i bërë nga një i tretë. Nëse njerëzit përballë Xhyherit regjistruan takimin e tyre, regjistrimi mund të qëndrojë në dosje. Nëse mund të mbajë një dënim, kjo është pyetje tjetër dhe vjen më vonë. Mbrojtja do të thotë se pyetjet e sugjeronin përgjigjen dhe Xhyheri vetëm pohonte; transkripti i CNA-së tregon se formulimet më të mprehta i bën bashkëbiseduesi dhe përgjigja është “absolutisht”. Kjo ka të bëjë me peshën e provës, që gjykohet pasi të jetë hapur dosja. Audioja origjinale, e plotë dhe e pamontuar, është gjëja e parë që do të kërkonte çdo prokuror. Dhe nëse regjistrimi është i inskenuar, Kodi ka përgjigje edhe për këtë: në shkurt Gjykata Kushtetuese la në fuqi dënimet e katër burrave që kishin fabrikuar regjistrimin audio të një bisede të inskenuar për të vënë në lëvizje prokurorinë.

Veprat e përshkruara bien në kompetencën e SPAK-ut dhe të askujt tjetër. Neni 75/a i Kodit i cakton Gjykatës së Posaçme, dhe nëpërmjet nenit 25 Prokurorisë së Posaçme, veprat penale të neneve 319, 319/a, 319/b, 319/c, 319/ç, 319/d, 319/dh dhe 319/e të Kodit Penal. Ato përfshijnë korrupsionin pasiv të prokurorit (319/ç) dhe korrupsionin aktiv të arbitrit vendas ose të huaj (319/b), ky i fundit i shtuar në Kod në 2012 për të përmbushur detyrimet e Shqipërisë sipas Protokollit Shtesë të Këshillit të Evropës për korrupsionin, dhe rrallë i përdorur që atëherë, sepse marrëveshje të tilla zakonisht nuk thuhen me zë. SPAK-u i lexon këto nene si ligj të gjallë: më 7 maj 2026 dërgoi për gjykim një ish-oficer të policisë gjyqësore sipas nenit 319/ç, bashkë me nenin 333/a. Prokuroria e Tiranës, që normalisht do të trajtonte çështjet tatimore të Hysenbelliut, është zyra që akuzohet në regjistrim, dhe vepra për të cilën akuzohet është një vepër që Kodi ia ka hequr nga duart: sipas nenit 28, pika 3, prokurori që konstaton se një fakt bie në kompetencën e Prokurorisë së Posaçme ia kalon aktet drejtuesit të saj. Prokuroria e Tiranës nuk mund ta hetojë korrupsionin e prokurorit të vet edhe sikur të donte.

Neni 291 parashikon që, kur një kallëzim për vepër penale regjistrohet te prokurori, ai ka pesëmbëdhjetë ditë për të dhënë vendim të arsyetuar për mosfillimin e procedimit. Para ndryshimeve të 2017-ës Kodi nuk vinte asnjë afat; prokurori mund ta mbante një kallëzim në sirtar pafundësisht. Ligji 35/2017 i dha pesëmbëdhjetë ditë për të thënë jo me arsye, dhe Gjykata e Lartë ka thënë çfarë kuptimi kanë këto pesëmbëdhjetë ditë: me vendimin nr. 948 (104) të 30 marsit 2023, Kolegji Penal vendosi se vendimi i mosfillimit i dhënë pas afatit pesëmbëdhjetëditor është shmangie në ushtrimin e funksionit të prokurorit. As shkaqet e mosfillimit nuk janë në dorë të prokurorit. Neni 290 i rendit: fakti nuk parashikohet nga ligji si vepër penale, vepra penale është shuar, ka amnisti, e kështu me radhë. Dobësia e provave nuk është ndër to. Provat testohen nga hetimi dhe, nëse nuk qëndrojnë, çështja mbyllet me pushim sipas nenit 328, që është vetë i ankimueshëm.

Afati nis nga kallëzimi, dhe deri sot regjistrimi është publik, por i pakallëzuar. Këtë mund ta ndryshojë çdo shtetas sipas nenit 283. Mund ta bëjë CNA, që publikimin e vet ia drejtoi SPAK-ut me emër. Mund ta bëjë edhe Drejtoria e Përgjithshme e Tatimeve, që e referoi Birra Tiranën në Prokurorinë e Tiranës në gusht 2022 dhe ka të drejtë, si organ kallëzues, të dijë çfarë u bë me referimin e saj; neni 281 i detyron nëpunësit publikë që marrin dijeni për një vepër penale gjatë ushtrimit të detyrës ta kallëzojnë atë, pavarësisht nëse autori është identifikuar, dhe një nëpunës që lexon se referimi i tij ishte ndër gjashtë dosjet e mbyllura si nder ka marrë dijeni për një të tillë. Nga dita që depozitohet kallëzimi, Prokuroria e Posaçme ka pesëmbëdhjetë ditë gjatë të cilave refuzimi është ende i ligjshëm, dhe refuzim do të thotë të shkruash arsye që i lexon një gjyqtar.

Arsyet, nëse SPAK-u do të zgjidhte atë rrugë, do të duhej të shpjegonin cili shkak i nenit 290 mbulon një regjistrim ku këshilltari i një pale përshkruan korrupsionin e një prokurori. Dhe do të duhej ta bënin këtë përballë një regjistri që kontrollohet brenda një pasditeje. Dokumentet e vetë Prokurorisë së Tiranës tregojnë cilat procedime kundër kompanive të Hysenbelliut janë pushuar, nga cili prokuror, në cilat data. Ose ekzistojnë gjashtë vendime të tilla pushimi, ose nuk ekzistojnë. Ose përsëritet një emër, ose nuk përsëritet. Një vendim mosfillimi që nuk e thotë këtë ankimohet, brenda dhjetë ditëve nga njoftimi, te gjyqtari i hetimeve paraprake, i cili vendos mbi aktet; dhe sipas pikës 4 të nenit 291, gjykata që pranon ankimin nuk mjaftohet me shfuqizimin e vendimit. Ajo e urdhëron prokurorin të regjistrojë procedimin dhe të hetojë, dhe i cakton drejtimin që merr hetimi.

Rivlerësimi i çdo gjyqtari dhe prokurori në vend u mbyll këtë vit. Kolegji i Posaçëm i Apelimit dha vendimin e fundit në mars dhe mbajti ceremoninë e mbylljes më 17 qershor; bilanci përfundimtar, pas apelimeve, është 348 të konfirmuar në detyrë, 283 të shkarkuar dhe 173 me procedim të ndërprerë, shumica me dorëheqje. Vetingu ishte përgjigjja e shtetit ndaj tezës se prokurorët shqiptarë mbahen me dreka dhe me ndere. Fjalët e Xhyherit, nëse janë të tijat, janë pretendim se teza qëndron ende në Tiranë edhe pas vetingut. Institucioni i ngritur për ta testuar këtë pretendim është ai që emërton neni 75/a, dhe testi është një regjistër.

Tri pyetje e çojnë qëndrimin e SPAK-ut përtej retorikës. A e ka marrë regjistrimin nga CNA, origjinal, të plotë dhe të pamontuar? A i ka identifikuar procedimet kundër kompanive të Hysenbelliut që Prokuroria e Tiranës i ka mbyllur, dhe prokurorët që kanë nënshkruar vendimet e pushimit? A i ka krahasuar ato vendime me atë që thotë Xhyheri në regjistrim? Çdo dokument që kanë parasysh këto pyetje e mban shteti shqiptar, dhe çdo përgjigje i takon publikut që paguan për të. Ky publikim i shtron këtu, dhe do të shënojë çfarë thotë Prokuroria e Posaçme, kur e thotë, dhe nëse thotë ndonjë gjë fare.

SPAK-u nuk ka nevojë për kallëzim që të dijë çfarë publikoi CNA; neni 280 e thotë. Nëse regjistrohet një kallëzim, neni 291 i jep pesëmbëdhjetë ditë gjatë të cilave refuzimi është ende i ligjshëm, dhe Gjykata e Lartë ka thënë çfarë ndodh ditën e gjashtëmbëdhjetë. Gjashtë dosjet, nëse ekzistojnë, janë tashmë në duart e shtetit. Pesëmbëdhjetë ditë është koha që ligji lejon për të thënë jo. Ajo nis ditën që dikush kallëzon. Por asgjë në Kod nuk e detyron SPAK-un të presë atë ditë. Ai duhet të veprojë vetë.

Renada Bici është avokate nga Tirana, me praktikë në të drejtën civile, penale dhe administrative. Ka diplomë në drejtësi nga Universiteti i Tiranës dhe përvojë në praktikën private ligjore dhe në administratën publike. Shkruan për Deskun Ligjor të Tirana Examiner.