Berisha nuk lufton më një çështje. Lufton institucionin.

Berisha nuk paraqiti ankesë. Shqiptoi një verdikt. Një reformë mbijeton vetëm nëse politikanët që e votuan vazhdojnë ta nderojnë edhe pasi institucioni mbërrin te dera e tyre. 

Ardit Bido 

Reforma në drejtësi e vitit 2016, në thelb të saj, ishte një akt vetëkufizimi. Kuvendi që e votoi, përfshirë grupin parlamentar të cilit i përkas sot dhe grupin demokrat që atëherë rrinte në opozitë, pranoi që magjistratët do të kalonin nëpër një proces që vetë Kuvendi nuk mund ta tejkalonte, që rivlerësimi do të mbikëqyrej nga monitorues ndërkombëtarë, dhe që rezultatet e tij do t’i detyronin institucionet e shtetit. Premisa ishte e thjeshtë. Politikanët kishin dështuar të prodhonin një gjyqësor të pastër me kushtet e tyre, dhe për këtë arsye pranuan një procedurë që e nxori pyetjen jashtë duarve të tyre.

Nëntë vjet më vonë, të hënën, kreu i Partisë Demokratike u paraqit te dera e Prokurorisë së Posaçme, ku ishte detyruar të dilte me urdhër gjykate në dosjen “Partizani”, dhe shpalli se njeriu që ndërtoi SPAK-un është mashtrues.

Dallimi mes kundërshtimit të një çështjeje dhe kundërshtimit të një institucioni nuk ka qenë kurrë më i dukshëm në jetën publike shqiptare, dhe meriton të emërtohet me saktësinë që momenti kërkon.

Sali Berisha nuk paraqiti ankesë në ILDKPKI, organi funksioni i të cilit është të shqyrtojë deklaratat e pasurisë së magjistratëve. Ai nuk iu drejtua Inspektorit të Lartë të Drejtësisë përmes procedurave të ndërtuara për ankesa kundër pjesëtarëve të prokurorisë. Ai nuk paraqiti padi në asnjë gjykatë. Ai lexoi akte noteriale para kamerave dhe shqiptoi një verdikt, duke e quajtur Altin Dumanin “Altin Mashtruesi”, “Altin Troplini”, një njeri “i padenjë për çdo funksion përveç bankës së të akuzuarve”. Audienca ishte politike, forumi ishte një prag i zgjedhur për menjëhershmërinë e tij teatrale, dhe rezultati i kërkuar nuk ishte gjykim, por shpërbërja e reputacionit të figurës më të lidhur me ndjekjen penale të vetë kreut të Partisë Demokratike.

Vëreni këtë përballë sjelljes së grupit parlamentar të cilit i përkas, dhe dallimi bëhet strukturor, jo retorik.

Erion Veliaj, kryebashkiaku i Tiranës, përballet me akuza nga SPAK-u. Ai po i kundërshton ato nëpërmjet mbrojtjes ligjore, në gjykatë, mbi themelin e çështjes, me kundërshtimet procedurale që Kodi i Procedurës Penale lejon. Belinda Balluku, deri vonë zëvendëskryeministre, është nën ndjekje penale; ajo ka ngritur një mbrojtje juridike, jo një konferencë shtypi që shpall drejtuesit e SPAK-ut mashtrues. Në asnjë prej këtyre rasteve nuk ka ndodhur që një ministër socialist, deputet apo ish-ministër, të dalë para dyerve të SPAK-ut e të akuzojë drejtuesit e tij për vjedhje.

Nuk pretendoj se figurat nën ndjekje penale nga grupi ynë janë të kënaqura me trajtimin që iu bëhet. Nuk janë. Ata kundërshtojnë akuza të caktuara, vendime procedurale të caktuara, teori të caktuara të përgjegjësisë. Ligji lë vend për këtë, dhe ata e kanë shfrytëzuar. Ajo që nuk kanë bërë është të përpiqen të shpërbëjnë legjitimitetin institucional të vetë prokurorisë. Ata kanë luftuar çështje. Nuk kanë luftuar institucionin.

Berisha ka zgjedhur rrugën e kundërt, dhe e ka zgjedhur hapur.

Shqyrtoni se çfarë do të thotë akuza e tij në nivelin e arkitekturës institucionale. Altin Dumani e kaloi procesin e vetingut. Vetingu ishte risia qendrore e reformës së 2016, e votuar nga vetë demokratët përpara se politika e ndjekjeve penale të kthehej kundër tyre. Qëllimi i tij ishte t’i nënshtronte çdo magjistrat një verifikimi të trefishtë të pasurisë, historikut profesional dhe integritetit, nën mbikëqyrje ndërkombëtare, dhe të prodhonte rezultate që ishin detyruese pikërisht sepse Kuvendi i kishte hartuar të tilla. Nëse arkitekti i SPAK-ut mund të rivihet në diskutim vite pas konfirmimit të tij, në një konferencë shtypi, nga një politikan i ndjekur penalisht aktualisht nga organi që ai ndërtoi, atëherë rezultati i vetingut nuk është më detyrues. Është i përkohshëm. Mbetet i hapur për rishikim nga çdo politikan me ndikim të mjaftueshëm mediatik dhe me ankesa të mjaftueshme.

Ky është precedenti që krijoi e hëna. Nuk është precedent për Dumanin. Është precedent për të gjithë arkitekturën që Kuvendi i 2016 pranoi të nderonte.

Kjo prirje nuk është e izoluar. Grupi parlamentar demokrat, përmes disa figurave të tij më të dukshme, ka kaluar gjatë dy viteve të fundit nga mbështetja publike e reformës në drejtësi që partia e tyre dikur votoi, te mbështetja e kushtëzuar kur i përshtatej, e deri te armiqësia e hapur kur SPAK-u i ktheu vëmendjen ndaj figurave demokrate dhe interesave të lidhura me PD-në. Trajektorja përkulet në një drejtim të vetëm. Përkulet drejt përbuzjes institucionale me të njëjtën shpejtësi me të cilën SPAK-u i afrohet kreut të partisë.

Grupi parlamentar të cilit unë i përkas, me dukshëm më shumë figura nën ndjekje penale në shifra absolute, nuk është përkulur në atë drejtim. Kjo nuk paraqitet si mbrojtje e çdo qëndrimi që merr grupi im; është një vërejtje e saktë mbi sjelljen institucionale nën presion. Pa përjashtim, zyrtarët socialistë të ndjekur penalisht deri më sot kanë vijuar t’i kundërshtojnë çështjet e tyre përmes mekanizmave ligjorë, jo përmes deklaratave publike që e cilësojnë vetë prokurorinë si të paligjshme. Kur SPAK-u i afrohet demokratëve, kreu i Partisë Demokratike rri para derës së SPAK-ut dhe shpall ish-drejtuesin e tij mashtrues.

Ka edhe një hollësi që syri i historianit nuk duhet ta humbasë. Mekanizmat që Berisha bën sikur nuk ekzistojnë janë mekanizmat që ai refuzon t’i përdorë. ILDKPKI pranon ankesa për deklaratat e pasurisë. Inspektori i Lartë i Drejtësisë pranon ankesa kundër magjistratëve. Gjykata kompetente pranon ankesa për sjellje procedurale. Asnjë prej këtyre rrugëve nuk u zgjodh të hënën. U zgjodh pragu, sepse pragu prodhon atë që institucionet nuk e prodhojnë dot: një verdikt të shqiptuar nga politikani me autoritetin e tij, një forum paralel opinioni i mbledhur për të rrëzuar atë zyrtar. Kjo nuk është sjellje e një qytetari që i drejtohet ligjit kundër një funksionari që ai beson se e ka thyer. Është sjellja e një politikani që kërkon ta bëjë ligjin të pazbatueshëm ndaj vetes.

Vendi, dhe partnerët evropianë që e vëzhgojnë, meritojnë ta shohin këtë dallim me qartësi. Kërcënimi kryesor ndaj SPAK-ut nuk vjen nga të pandehur që ushtrojnë të drejtat e tyre procedurale, sado me forcë t’i ushtrojnë. Vjen nga një udhëheqje partiake që ka vendosur se institucioni është i paligjshëm në çastin që i prek ata, dhe që ka zgjedhur metodat e delegjitimimit publik mbi metodat që Kuvendi i 2016 hartoi.

Në çdo demokraci ka vend për të argumentuar se një ndjekje penale e caktuar është e gabuar, se një vendim procedural i caktuar duhet rrëzuar, se një magjistrat i caktuar ka gabuar. Por nuk ka vend, në asnjë demokraci që synon të mbetet e tillë, që kreu i një partie të madhe ta përdorë zbatimin e një urdhri gjykate si skenën mbi të cilën përpiqet të shpërbëjë legjitimitetin e prokurorit.

Kjo është ajo që ndodhi të hënën në Tiranë. Duhet emërtuar për atë që është, nga ata prej nesh që votuam reformën që ndërtoi SPAK-un dhe që synojmë ta nderojmë atë që votuam, pavarësisht se cilit prej kolegëve tanë institucioni do t’i mbërrijë në fund.

Ardit Bido është deputet i Kuvendit të Shqipërisë për Partinë Socialiste dhe historian. Shkruan në cilësinë e tij personale.