Dhuna si strategji

Bordi Editorial | Tiranë

Ekziston një rregull i thjeshtë në politikën serioze: kur mbështetësit e një lideri kryejnë dhunë në aktivitete që ai vetë i thërret dhe i drejton, përgjegjësia është e tij. Jo në mënyrë metaforike. Jo si kosto reputacioni. Përgjegjësia është e drejtpërdrejtë.

Gjatë tre muajve të fundit, Sali Berisha ka thirrur shtatë protesta kombëtare. Në secilën prej tyre është përsëritur i njëjti skenar. Burra të maskuar, të vendosur pas pankartave, presin një sinjal dhe hedhin kokteje Molotov. Efektivë policie janë lënduar në mënyrë të përsëritur, me shifra që, sipas raportimeve të kohës, variojnë nga rreth dhjetë në janar në gjashtëmbëdhjetë në fillim të shkurtit, dhe me pesë efektivë të shtruar në spital më 22 mars dhe pesë të tjerë të premten. Në një nga protestat e shkurtit, mjete ndezëse u hodhën drejt Xhamisë së Namazgjasë gjatë faljeve të Ramazanit. Më 22 mars, ato arritën deri pranë perimetrave institucionalë dhe diplomatikë në qendër të Tiranës. Të njëjtat fytyra në uniformë në Spitalin e Traumës, javë pas jave. Të njëjtat mjete, të përgatitura sipas të njëjtit model, të hedhura ndaj të njëjtave objekte.

Kjo nuk është një seri incidentesh. Ky është një model i qëllimshëm dhe i përsëritur.

Ky model mbështetet në dy elemente. I pari është përshkallëzimi. Çdo protestë duhet të rrisë tensionin, çdo përplasje duhet të prodhojë imazhe më të forta, çdo Molotov duhet të bjerë më afër një objektivi që tërheq vëmendje më të madhe. I dyti është mohimi. Dhuna kryhet nga e njëjta lëvizje që këmbëngul se nuk ushtron dhunë. Kryetari jep sinjalin dhe më pas i thotë vendit se zjarri erdhi nga shteti, se autorët janë të tjerë, se përgjegjësia është diku tjetër.

Të dyja u panë edhe të premten. Ajo që mungoi ishte kushti i tretë: rezultati. Ndërhyrja e drejtorit të ri të Policisë së Shtetit, Skënder Hita, bëri që arsenali të ndalohej përpara përdorimit. Dyzet e pesë kokteje Molotov përfunduan në duart e policisë pa u hedhur. Njëmbëdhjetë persona u arrestuan, përfshirë katër të kapur me mjete ndezëse mbi vete. Mbrëmja nuk prodhoi imazhin që pritej. Në vend të tij, prodhoi një lider në hollin e një spitali që ndërtoi një rrëfim tjetër, të shkëputur nga çdo provë e dukshme.

Këtu shmangia kthehet në provë më vete. Brenda pak orësh nga hedhja e Molotovëve, në sy të kamerave dhe publikut, kryetari i Partisë Demokratike deklaroi se ato ishin hedhur nga policia. Nga tarraca. Mbi protestuesit. Mbi vetë efektivët. Në të njëjtin fjalim, ai pretendoi se spraji i përdorur nga policia ishte “spraj ariu”, potencialisht vdekjeprurës për persona me probleme shëndetësore. Nuk ka asnjë përdorim të dokumentuar publik të një substance të tillë nga Policia e Shtetit. Nuk ka pamje, raport mjekësor apo provë tjetër që ta mbështesë këtë pretendim. Nuk kemi të bëjmë me një gabim. Kemi të bëjmë me një pohim pa bazë fakti.

Këto nuk janë mohime. Janë pretendime pa mbështetje dhe ato kanë një drejtim të qartë: e paraqesin shtetin si burim të një dhune potencialisht vdekjeprurëse. Një Molotov nga tarraca. Një spraj që mund të ndalë zemrën. Një rrëfim që e zhvendos përgjegjësinë nga autori te kundërshtari. Kjo nuk është rastësi. Kjo është mënyra si funksionon kjo qasje.

Ndërkohë, një fakt tjetër bëhet gjithnjë e më i qartë: pjesëmarrja po bie.

Kjo është pika kyçe. Nëse përshkrimi i situatës në Shqipëri do të ishte i besueshëm — një shtet i kapur, një regjim që sundon përmes frikës — atëherë shtatë protesta në tre muaj do të kishin prodhuar mobilizim masiv. Shqiptarët nuk kanë nevojë të binden dy herë kur besojnë se duhet të dalin në rrugë. E kanë bërë në 1990. Do ta bënin përsëri. Por nuk po e bëjnë. Pamjet tregojnë një të vërtetë të thjeshtë: kolona po zvogëlohet. Dhe kjo është kundërshtimi më i fortë ndaj narrativës së ofruar.

Strategjia është përshtatur me këtë dështim pa e pranuar atë. Sa më pak mbështetje reale, aq më i madh bëhet roli i “grupit të zjarrit”: një njësi e maskuar, e organizuar dhe e pajisur me mjete të përgatitura, që pret sinjalin për të vepruar. Përbërja e saj është tashmë objekt i një akuze serioze nga Ministri i Brendshëm, Besfort Lamallari, i cili deklaroi se opozita “nuk heziton të përdorë të mitur për të djegur dhe për të mbuluar dështimin e saj”. Kjo akuzë kërkon verifikim të plotë. Nëse provohet, kemi kaluar një kufi shumë më të rëndë.

Por edhe pa këtë element, një gjë është e padiskutueshme: nuk ka pasur asnjë distancim real nga dhuna. Asnjë ndalim. Asnjë përgjegjësi e marrë.

Kjo nuk është rastësi. Kjo është mënyra si funksionon kjo qasje. Një forcë që kërkon protestë paqësore do të izolonte elementët e dhunshëm, do t’i dënonte publikisht dhe do të rindërtonte mbështetjen mbi argument. Një forcë që mbështetet te dhuna bën të kundërtën: e toleron, e mbron dhe e përdor.

Kjo u pa edhe në retorikë. Sekretari i përgjithshëm i partisë, Flamur Noka, kërcënoi drejtues të policisë me emër nga podiumi dhe përdori një gjuhë që e zhvendos konfliktin nga politika në përplasje të drejtpërdrejtë. Kjo nuk është gjuhë opozite demokratike. Është gjuhë përshkallëzimi.

Dhe këtu duhet thënë ajo që zakonisht lihet e nënkuptuar. Një strategji që rrit vazhdimisht dhunën, që refuzon ta ndalë atë edhe kur mbështetja bie, dhe që ndërton paraprakisht një rrëfim ku shteti paraqitet si autor i një dhune vdekjeprurëse, rrit rrezikun e një pasoje të rëndë. Një incident serioz. Një viktimë.

Ky rezultat nuk ka nevojë të jetë i qëllimshëm për t’u bërë i mundshëm. Mjafton që asgjë në mënyrën si organizohet kjo lëvizje të mos jetë e ndërtuar për ta parandaluar. Dhe asgjë nuk është.

Të premten, kjo nuk ndodhi. Policia ndërhyri në kohë. Askush nuk humbi jetën. Por drejtimi mbetet i njëjtë.

Shqipëria ka nevojë për një opozitë të fortë, serioze dhe të besueshme. Një opozitë që sfidon pushtetin me argument, jo me zjarr. Ajo që u pa të premten nuk është kjo opozitë.

Dhe pa u ndalur kjo, ajo opozitë nuk do të vijë.