Jo, shteti nuk e dorëzoi tokën publike në Zvërnec

Në opinionin publik është ngulitur bindja se qeveria dha falas tokë publike për këtë resort. Nuk e dha. Parcelat ishin private, dhe zhvilluesi i bleu.

Që nga përballja e së shtunës te Portonovë, një ide e vetme është ngurtësuar në opinionin publik dhe ka udhëtuar më shpejt se faktet që e mbajnë: se shteti shqiptar mori tokë publike dhe ia dorëzoi një resorti të huaj. Është supozimi që qëndron pas pjesës më të madhe të zemërimit, dhe është i gabuar. Toka në qendër të këtij projekti nuk ishte pronë publike e dhënë një zhvilluesi. Ishte pronë private, dhe projekti e siguroi me blerje. Dallimi nuk është hollësi formale. Është ndryshimi mes dhurimit të pasurisë së përbashkët dhe një transaksioni privat me pasuri të paluajtshme, dhe publiku meriton të dijë cilën prej të dyjave po sheh.

Toka hyn në regjistër si pronë e kthyer, jo si pasuri e shtetit. Kuadri shqiptar i kthimit dhe kompensimit të pronave, i ndërtuar për të rikthyer atë që komunizmi konfiskoi, i njohu parcelat si pronë e pronarëve para shtetëzimit dhe e trashëgimtarëve të tyre, vijës Shehu, mbi bazën e dokumenteve që i paraprijnë shtetëzimit, mes tyre një vendim i vitit 1937 i Gjykatës së Paqit të Vlorës dhe regjistrime kadastrale më të vjetra. Gjykatat e trajtuan këtë si rikthim të titullit privat në duar private, që është i gjithë qëllimi i ligjit. Pretendime rivale për kthim nga jashtë familjes u shqyrtuan në gjykatë dhe u rrëzuan. Çfarëdo tjetër që kontestohet për këtë vijë bregdetare, toka u gjykua si private, jo e shkëputur nga prona publike në dobi të një investitori.

Atë që bëri shteti, e bëri si rregullator, jo si dhurues. Qeveria i dha projektit statusin e investitorit strategjik, dhe do t’i lëshojë lejet që mundësojnë fillimin e ndërtimit vetëm kur të plotësohen kushtet paraprake, mes tyre miratimi mjedisor. Ky është ushtrim real i pushtetit shtetëror, dhe është objekt i drejtë i kontrollit, përfshirë pyetjen nëse një zonë e ndjeshme bregdetare duhet të presë fare zhvillim të kësaj shkalle, dhe nëse ato kushte zbatohen me rreptësinë që kërkon vendi. Por ky është miratim rregullator, i kushtëzuar dhe me faza, i një projekti privat mbi tokë private. Nuk është bartje e pronës publike. Asnjë parcelë publike nuk iu kalua zhvilluesit, asnjë pasuri e përbashkët nuk u tjetërsua, dhe ata që e përsërisin atë pretendim po argumentojnë kundër diçkaje që nuk ndodhi.

Zhvilluesi e siguroi tokën në mënyrën e zakonshme. Parcelat mbahen nga Albanian Land Development, një kompani shqiptare në pronësi përmes një strukture holdingu me bazë në Katar, e cila i bleu ato me kontrata të noterizuara, me pagesë të kaluar përmes sistemit bankar, dhe e regjistroi titullin në emër të vet me një shënim hipotekor mbi të. Policia e Shtetit, duke korrigjuar versionin e vet për të shtunën, konfirmoi se dokumentacioni ekziston dhe është në rregull, dhe vuri në dukje se çdo pretendim mbi pronën i përket një salle gjyqi. Një blerës privat që blen tokë private nga pronarët e saj të njohur, dhe që e regjistron rezultatin, nuk është skandal. Ky është një treg pronash, asgjë më shumë.

Kjo ka rëndësi për mënyrën si kuptohet e shtuna. Sikur toka të kishte qenë publike dhe e dhuruar, protesta do të ishte një qëndrim qytetar kundër plaçkitjes së një pasurie të përbashkët. Nuk ishte ajo, sepse premisa është e rreme. Ankesa që mbetet është më e ngushtë dhe i përket një forumi tjetër: mosmarrëveshjet mbi historinë e gjatë të kthimit të kësaj toke, e cila është gjykuar për dy dekada, janë për t’u zgjidhur nga gjykatat, jo nga një turmë te një gardh dhe jo nga roje të maskuara në anën tjetër të tij. I njëjti rregull i detyron të dyja. Një burrë u rrah të shtunën dhe tani qëndron si i dëmtuar, ndërsa një roje është nën arrest, që është ligji që vepron ashtu siç duhet.

Lejet që do të mundësonin fillimin e ndërtimit ende nuk janë dhënë, pasi kushtet paraprake, mes tyre miratimi mjedisor, mbeten për t’u plotësuar. Por akuza specifike që po nxit tani disponimin publik, se shteti dorëzoi tokë publike, nuk i mbijeton përballjes me dosjen. Toka ishte private. Shteti nuk e dha dhe nuk e dhuroi atë, dhe ende nuk e ka çelur ndërtimin. Zhvilluesi e bleu tokën nga palë që gjykatat i kishin njohur si pronarë të saj. Gjithçka tjetër është çështje për gjykatat. Mbi të vetmen pyetje që publiku mendon se i ka dhënë tashmë përgjigje, përgjigjja është e kundërta e thashethemit.