Kur Brukseli flet me dy zëra për Shqipërinë

Dy akte formale hynë në regjistrin institucional të Bashkimit Evropian brenda dyzet e tetë orësh nga njëri-tjetri. Të lexuara së bashku, ato ngrenë një pyetje mbi standardet e verifikimit, koherencën institucionale dhe integritetin e procesit të zgjerimit.

Albatros Rexhaj 

Më 9 maj, në Ditën e Evropës, prania diplomatike e Bashkimit Evropian në Shqipëri doli me një qëndrim të përbashkët. Trupi diplomatik i vendeve anëtare të BE-së të akredituara në Tiranë, përmes Dekanit të tij, publikoi një deklaratë të përbashkët me besim të plotë te ambasadori Silvio Gonzato dhe ekipi i tij, si edhe te profesionalizmi, integriteti dhe përkushtimi i tyre në detyrë. Një zëdhënës në Bruksel e përforcoi më tej këtë qëndrim me një deklaratë që dënonte ashpër sulmet personale ndaj ambasadorit dhe riafirmonte besimin e plotë tek ai dhe puna e tij. Shkaku ishte transmetimi i Sali Berishës në Ditën e Evropës, ku ai akuzonte ambasadorin se kishte fabrikuar kundër opozitës shqiptare në Bruksel. Përgjigjja e Bashkimit Evropian ishte e qartë dhe kolektive.

Dy ditë më herët, më 7 maj, David McAllister, kryetar i Komisionit për Punët e Jashtme të Parlamentit Evropian, i shkroi Marta Kos, Komisioneres për Zgjerimin. Ai përcolli pretendimet e një deputeteje të opozitës shqiptare, Jorida Tabaku, për përjashtim strukturor të opozitës nga procesi i integrimit dhe zbrazje të mbikëqyrjes parlamentare. Ai ngriti dy pyetje formale dhe kërkoi një përgjigje substanciale nga Komisioni.

Këto dy dokumente tashmë janë pjesë e regjistrit institucional. Të lexuara së bashku, ato nxjerrin në pah një mospërputhje procedurale që zyra e kryetarit të AFET-it është e detyruar ta sqarojë.

Kryetari i Komisionit për Punët e Jashtme të Parlamentit Evropian, sigurisht, ka të drejtë të përcjellë shqetësime të ngritura nga aktorë opozitarë në vende kandidate. Vetë akti i përcjelljes nuk përbën, në vetvete, një gjykim institucional mbi misionin e BE-së në vendin përkatës. Por sapo shqetësime të tilla ngrihen formalisht brenda procesit të zgjerimit pa asnjë referencë të dukshme ndaj vlerësimit ekzistues të vetë Misionit të Unionit në terren, pyetja procedurale bëhet e pashmangshme. Kjo është situata që krijon letra e 7 majit.

Letra mbështetet mbi një premisë të qartë. Në thelb, ajo niset nga ideja se raportimi institucional i Bashkimit Evropian nga Shqipëria, ashtu siç qëndron sot, kërkon plotësim nga një deputete e vetme e opozitës shqiptare pikërisht mbi çështjet që Misioni ekziston për t’i monitoruar. Letra nuk tregon nëse Misioni është konsultuar para transmetimit të saj. Nuk i referohet mekanizmit të përhershëm të raportimit që Komisioni mban në Tiranë. Ajo e trajton versionin e Tabakut si burimin relevant për funksionimin parlamentar, transparencën e ekzekutivit dhe pjesëmarrjen e opozitës në procesin e integrimit, pa i krahasuar këto pretendime me vlerësimin institucional që vetë Misioni ka për të njëjtat çështje.

Deklaratat e 9 majit artikulojnë pikërisht atë vlerësim institucional. Misioni vepron me profesionalizëm dhe integritet të plotë. Puna e tij është referenca kryesore mbi të cilën Bashkimi Evropian ndërton vlerësimin për vendin. Ky nuk është mendimi privat i një ambasadori apo i një kryeqyteti të vetëm. Është pozicioni formal dhe kolektiv i çdo ambasadori të vendeve anëtare të BE-së të akredituar në Shqipëri, i përforcuar edhe nga Brukseli.

Këto dy pozicione krijojnë një mospërputhje procedurale që tani kërkon sqarim. Ose vlerësimi institucional i Misionit është i besueshëm, rast në të cilin letra e 7 majit kërkon shpjegim përse mbështetet mbi një premisë që sugjeron të kundërtën; ose vlerësimi i Misionit konsiderohet i paplotë dhe kërkon korrigjim nga burime të jashtme, rast në të cilin kryetari i AFET-it mban një qëndrim që bie ndesh me vlerësimin kolektiv të pranisë diplomatike të Bashkimit Evropian në Shqipëri dhe ka detyrimin procedural të shpjegojë bazën mbi të cilën e mban atë qëndrim.

Pyetja bëhet më e fortë, jo më e butë, nga ngjarjet e 9 majit. Sali Berisha e quajti ambasadorin gënjeshtar në thelb. Bashkimi Evropian u përgjigj, kolektivisht dhe zyrtarisht, se ambasadori vepron me profesionalizëm dhe integritet të plotë. McAllister nuk e quajti ambasadorin gënjeshtar. Dy ditë më herët, ai dërgoi një letër, logjika institucionale e së cilës është se vlerësimi që Misioni i bën Shqipërisë kërkon korrigjim nga një burim opozitar shqiptar.

Regjistri është i ndryshëm.

Premisa strukturore nuk është.

Kjo është pyetja së cilës duhet t’i përgjigjet kryetari McAllister. A qëndron ai pas pozicionit institucional të artikuluar nga Misioni i Bashkimit Evropian në Shqipëri dhe nga ambasadorët e vendeve anëtare të BE-së të akredituar në vend, sipas të cilit vlerësimi i Misionit është autoritativ dhe puna e tij kryhet me profesionalizëm dhe integritet të plotë? Nëse po, ai ka detyrimin të shpjegojë bazën procedurale mbi të cilën letra e tij e 7 majit u transmetua pa asnjë referencë ndaj atij vlerësimi. Nëse jo, ai ka detyrimin ta thotë këtë hapur dhe të shpjegojë mbi çfarë baze e konsideron pozicionin kolektiv të Bashkimit Evropian në Shqipëri si një pozicion që kërkon korrigjim nga një deputete e vetme e opozitës.

Integriteti i angazhimit të Parlamentit Evropian me procesin e zgjerimit varet nga zbatimi i njëjtë i standardeve procedurale. Kur një mospërputhje mes një akti formal të kryetarit të AFET-it dhe pozicionit kolektiv të pranisë së Unionit në terren bëhet e dukshme në regjistrin publik, përgjigjja e duhur nuk është heshtja, por sqarimi.

Dhe ky sqarim i detyrohet opinionit publik.

Albatros Rexhaj është autor, dramaturg dhe analist me formim në studime të sigurisë kombëtare dhe me afro tre dekada përvojë në organizata ndërkombëtare që merren me çështje politike dhe të sigurisë.