Kush e mbron uniformën, kur Apeli nuk e mbron?

Një oficer 28-vjeçar i njësisë “Shqiponja” u vra për shkak se i kërkoi një shoferi të ulte shpejtësinë. Të shtunën u rivarros në Varrezat e Dëshmorëve të Kombit, gjashtë javë pasi Gjykata e Apelit ia uli vrasësit dënimin nga përjetë në tridhjetë e pesë vjet.

Drizan Shala

Një oficer policie njëzet e tetë vjeçar, me uniformë, ndal makinën në një rrugë fshati në Fier. I kërkon shoferit të një Audi A3, që sapo ka hyrë në kthesë me shpejtësi të lartë, të mos ngiste ashtu. Shoferi zbret nga mjeti, kthehet me një çantë në të cilën ka një pistoletë, e mbush armën përpara katër dëshmitarëve, përfshirë edhe nënën e tij, e mbështet armën te syri i majtë i oficerit dhe shtie një herë. Oficeri vdes në rrugë. Autori, njëzet e tre vjeç, ishte regjistruar tre vjet më parë në një strukturë të armatosur civile të organizuar nga një parti parlamentare për mbrojtjen e votës në zgjedhjet e vitit 2021.

Institucionet shtetërore shqiptare e kanë trajtuar këtë çështje, në regjistra të ndryshëm, prej dy vjetësh. Të shtunën ajo mori kapitullin e saj mbyllës institucional. Novruz Cenalia u shpall Dëshmor i Atdheut me dekret presidencial dhe u rivarros në Varrezat e Dëshmorëve të Kombit në Tiranë, në prani të ministrit të Punëve të Brendshme Besfort Lamallari dhe drejtorit të Përgjithshëm të Policisë së Shtetit, Skënder Hita.

Gjykata e Apelit kishte folur tashmë. Gjashtë javë më parë.

Përse ekziston Neni 79/b

Vrasja e një oficeri me uniformë nuk është krim privat kundër një individi privat. Neni 79/b i Kodit Penal të Republikës së Shqipërisë, sipas të cilit Azgan Mërnica u akuzua dhe u dënua, mbështetet në një parim më të vjetër se çdo kod penal modern: përdorimi i forcës së organizuar i takon shtetit, dhe sulmi mbi njeriun që mban uniformën është sulm mbi vetë shtetin.

Lamallari, në varreza të shtunën, e tha drejtpërdrejt. “Por ata që mendojnë se mund të trembin shtetin duke goditur një punonjës policie, gabojnë rëndë. Humbja e Novruz Cenalisë është një dhimbje e madhe, por ajo nuk e dobëson misionin tonë; përkundrazi, e bën edhe më të fortë vendosmërinë për të luftuar krimin dhe për të mbrojtur rendin e sigurinë publike.” Vrasja, vijoi ministri, ishte “një goditje jo vetëm ndaj një punonjësi të rendit, por edhe ndaj vetë autoritetit të shtetit dhe besimit te ligji.”

Të njëjtën gjë e kishte thënë edhe gjashtë javë më parë, në një regjistër më pak ceremonial dhe më të mprehtë.

Më 10 prill 2026, një ditë pasi Gjykata e Apelit i kishte ulur Mërnicës dënimin e përjetshëm në tridhjetë e pesë vjet, Lamallari publikoi një deklaratë në faqen e tij zyrtare në Facebook. “Vendimi për zbutjen e dënimit ndaj autorit të vrasjes së një punonjësi të Policisë së Shtetit është thellësisht shqetësues. Edhe pse nuk jemi njohur ende me arsyetimin e plotë, vrasja e efektivit të ‘Shqiponjave’ Novruz Cenalia ishte një sulm i hapur ndaj vetë shtetit dhe rendit ligjor. Një akt i tillë nuk lëndon vetëm familjen e të ndjerit dhe dekurajon kolegët në uniformë, por rrezikon të japë një mesazh të gabuar për këdo që guxon t’i kundërvihet ligjit dhe shtetit të së drejtës. Respektojmë pavarësinë e gjyqësorit, por presim që drejtësia të jetë e fortë dhe në lartësinë e përgjegjësisë që ka ndaj qytetarëve dhe ndaj atyre që mbrojnë rendin çdo ditë.”

Të dyja deklaratat janë identike në doktrinë. Varreza është aty ku e dyta mori formë institucionale.

Rruga në Baltëz

Faktet e 13 majit 2024 janë të vendosura në aktet e dosjes gjyqësore. Cenalia, oficer i Forcave Speciale “Shqiponja” të Policisë së Shtetit pranë Drejtorisë Vendore të Policisë Fier, ishte jashtë shërbimit por në uniformë, duke shkuar drejt fillimit të turnit. Në një kthesë në fshatin Baltëz, në njësinë administrative Dërmenas, një Audi A3 e drejtuar nga Azgan Mërnica hyri në kthesë me shpejtësi të lartë. Cenalia ndaloi. I kërkoi Mërnicës të mos ngiste ashtu.

Në vendngjarje ndodheshin katër persona, përfshirë nënën e autorit, Ajete Mërnica, dhe dëshmitë e tyre janë të njëtrajtshme. Mërnica ndaloi makinën. Mori çantën me pistoletën brenda. U kthye drejt mjetit të Cenalisë. Nxori armën dhe e mbushi. Nëna e tij thirri: “Mos e bëj, Azgan, hajde të ikim.” Një kalimtar, Cen Qelia, i tha të hiqte armën se nuk ishte lodër. Cenalia zbriti nga makina. Të dy burrat shkëmbyen fjalë. Cenalia, me uniformën e kuqe e blu të policisë, u përpoq t’i ulte dorën me të cilën Mërnica mbante armën. Mërnica e ngriti pistoletën te syri i majtë i oficerit dhe shtiu një herë.

Cenalia vdiq në vend.

Mërnica iku me nënën në Audi, e braktisi mjetin katër kilometra më tutje pranë apartamentit të një daje, dhe u fsheh në kanalet pranë lumit Seman. U dorëzua pas dyzet e tetë orësh, përmes ndërmjetësimit të familjarëve. Në çastin e dorëzimit te RENEA, në prani të avokatit të tij, deklaroi se nuk ishte i penduar për atë që kishte bërë.

Autori, dhe njeriu që ai vrau

Vëllai i madh i Mërnicës, Kiri Mërnica, po vuan një dënim me nëntëmbëdhjetë vjet burg për vrasjen e vitit 2019 të një të riu me emrin Florian Selimi, trupi i të cilit u gjet në një kanal në Fier. Regjistrimi i vetë Azgan Mërnicës në Strukturën e Armatosur të Partisë Demokratike për Mbrojtjen e Votës në vitin 2021 është i dokumentuar përmes një fotografie të publikuar në atë kohë nga deputeti i atëhershëm i PD-së Luan Baçi, që u nxor në pah në raportimet e mëvonshme mbi çështjen.

Një strukturë e armatosur civile e lidhur me një parti parlamentare është tregues parësor, në çdo rend demokratik që funksionon, i gërryerjes së monopolit të shtetit mbi forcën legjitime. Regjistri institucional i Shqipërisë pas vitit 1990, me përjashtim të kolapsit institucional të vitit 1997, e ka mbajtur këtë vijë. Struktura e Mbrojtjes së Votës e Partisë Demokratike e vitit 2021 ishte një devijim prej saj, organizuar brenda të njëjtit cikël zgjedhor në të cilin partia prodhonte buxhete dhe vota në Kuvend.

Njeriu që ekzekutoi një oficer me uniformë sepse iu kërkua të mos ngiste me shpejtësi ishte rekrutuar në njërën prej shprehjeve parlamentare të asaj gramatike tre vjet para se të tërhiqte këmbëzën.

Babai i Cenalisë, Asllan Cenalia, ishte oficer me vite shërbimi në Policinë e Shtetit, i punësuar në sallën operative. Novruzi kishte tre vjet në njësinë “Shqiponja”. Ishte martuar një muaj para vdekjes së tij. Familja Cenalia ishte shpërngulur nga Hasi në zonën e Fierit vite më parë për t’i shmangur një gjakmarrjeje, një lëvizje që synonte ta nxirrte brezin pasardhës nga rreziku i vdekjes së dhunshme.

Shmangia funksionoi ndaj kërcënimit që familja e njihte. Nuk parashikoi atë që e priste në një rrugë fshati.

Gjykimi, dhe apeli

Më 30 korrik 2025, Gjykata e Shkallës së Parë e Fierit, e mbledhur si trup gjykues prej tre anëtarësh nën kryesimin e gjyqtares Elira Hroni, me prokuror Denis Hykën, e shpalli Mërnicën fajtor sipas tre neneve të Kodit Penal: Neni 79/b (vrasja e punonjësit të Policisë së Shtetit), Neni 278 (mbajtja pa leje dhe prodhimi i armëve), dhe Neni 291 (drejtimi i automjeteve në mënyrë të parregullt). Gjykata pranoi kërkesën e prokurorisë dhe e dënoi me burgim të përjetshëm.

Mbi faktet e vendosura në gjykim, vendimi ishte maksimumi i lejuar nga ligji dhe përgjigjja doktrinare proporcionale. Neni 79/b e heq një kategori të caktuar krimesh nga llogaritja e zakonshme e rrethanave lehtësuese, sepse parimi është se vrasja e një oficeri të shtetit është cilësisht e ndryshme nga vrasja e një qytetari privat. Premisa është standard në traditat penale kontinentale dhe është mishërimi ligjor i rregullit që uniforma përfaqëson shtetin, jo njeriun.

Më 9 prill 2026, Gjykata e Apelit e Juridiksionit të Përgjithshëm e uli dënimin nga burgimi i përjetshëm në tridhjetë e pesë vjet. Arsyetimi nuk është bërë i njohur publikisht me detaje të mjaftueshme. Nëse ulja mbështetet në rrethana lehtësuese, në shqyrtim procedural të akteve të gjykimit, apo në rikualifikim të veprës, deri më sot mbetet pa përgjigje.

Babai i viktimës, që kaloi karrierën e tij në sallën operative të të njëjtit institucion që varrosi të birin të shtunën, e quajti uljen “vrasje për herë të dytë”. Familja do ta çojë çështjen në Gjykatën e Lartë.

Vendimi i Apelit është fakti strukturor rreth të cilit organizohet tani gjithçka tjetër në dosjen Cenalia.

Përse ekziston statusi i Dëshmorit të Atdheut

Statusi i Dëshmorit të Atdheut është kodifikuar në Ligjin Nr. 8607 të 27 prillit 2000, ligj që zgjeroi me vetëdije kategorinë përtej partizanëve të Luftës Nacionalçlirimtare për të përfshirë ata që bien në shërbim të shtetit nëpër të gjitha periudhat historike, duke përfshirë edhe republikën pas vitit 1990. Precedenti për oficerët e policisë është i vendosur. Kristaq Begu, i vrarë në vitin 1997 nga banda e Kateshit gjatë kryerjes së detyrës, u shpall Dëshmor i Atdheut në vitin 2011, trembëdhjetë vjet pas vdekjes së tij. Kategoria ekziston për llojin e vdekjes që pati Cenalia.

Ka, në repertorin modern të sakrificës policore, terren më spektakolar. Oficerë bien në shkëmbime zjarri me krimin e organizuar, në operacione të fshehta kundër rrjeteve të trafikut, në situata me pengje. Vdekja e Cenalisë nuk ishte asnjëra prej tyre. Ai u vra duke kryer funksionin më elementar të një oficeri me uniformë të shtetit: duke i kërkuar një qytetari, në një rrugë publike, të mos rrezikonte jetën e qytetarëve të tjerë duke ngarë pa kujdes. Nuk ishte në zhvillim ndonjë operacion. Nuk ishte në vijim ndonjë hetim. Nuk kishte ndonjë objektiv krimi të organizuar. Kishte një burrë me uniformë duke bërë atë për të cilën ekziston uniforma, dhe një të ri, përgjigjja e të cilit ndaj fjalës së ligjshme të shtetit ishte një pistoletë e mbështetur te syri.

Lamallari, në varreza: “Policia e Shtetit mban në historinë dhe kujtesën e saj edhe një dëshmor më shumë. Emri i Novruz Cenalisë do të qëndrojë përgjithmonë mes atyre burrave dhe grave që uniformën nuk e panë si privilegj, por si mision në shërbim të qytetarëve dhe të atdheut.”

Nëse kategoria ka për të nënkuptuar diçka tjetër veç një titulli ceremonial të bashkëngjitur vdekjeve që shteti i gjen të volitshme në planin politik, duhet të nënkuptojë këtë. Ajo ekziston për të nderuar sakrificën që është e thjeshtë në skenë dhe absolute në përmbajtje.

Dy organe, dy përgjigje

Shteti shqiptar ka folur dy herë për vrasjen e Novruz Cenalisë, dhe nuk ka thënë të njëjtën gjë.

Gjykata e Apelit uli një dënim të përjetshëm për ekzekutimin e një oficeri me uniformë në tridhjetë e pesë vjet. Arsyetimi i publikuar nuk e zgjidh pyetjen se përse një sulm mbi Policinë e Shtetit, i paramenduar deri në masën e një sekuence dëshmitarësh në të cilën autori nxjerr armën nga një çantë, e mbush përpara nënës së tij, dhe kthehet për të shtënë, ra jashtë kategorisë së krimeve që shteti shqiptar i klasifikon si meritore për largim të përhershëm nga shoqëria.

Presidenca, ekzekutivi dhe Ministria e Punëve të Brendshme, përmes dekretit të statusit të dëshmorit dhe rivarrimit në Varrezat e Dëshmorëve të Kombit, e shpallën vrasjen sulm mbi vetë shtetin.

Brenda parimit të ndarjes së pushteteve, këto nuk janë përgjigje konkurruese; ato janë regjistra plotësues. Pushteti gjyqësor punon brenda kufijve të shqyrtimit procedural të akteve të gjykimit. Pushteti ekzekutiv punon përmes pohimit simbolik: dekrete, ceremoni, përcaktime. Kur të dy ndahen mbi të njëjtin akt, instrumentet simbolike të ekzekutivit funksionojnë si kundërshtim institucional, pohimi se shteti, si tërësi kushtetuese, nuk e pranon këtë konkluzion gjyqësor si fjalën e tij të fundit.

Kjo ishte varreza të shtunën. Pushteti ekzekutiv, pasi kishte deklaruar kundërshtimin e tij në kohë reale më 10 prill, e vendosi të njëjtin kundërshtim në formën më të qëndrueshme simbolike që kishte në dispozicion.

“Drejtësia penale për Novruzin nuk është vetëm një detyrim ligjor,” tha Lamallari. “Është një detyrim moral ndaj sakrificës së tij dhe ndaj çdo punonjësi policie që përballet çdo ditë me rrezikun për të mbrojtur qytetarët. Një shtet që nderon dëshmorët e tij, duhet të garantojë se krimi nuk do të triumfojë kurrë mbi ligjin.”

Fjala ishte drejtuar përpara, drejt procedurave të Gjykatës së Lartë që ende presin. Varreza ishte mesazhi.

Varrezat

Një shtet i varros dëshmorët e tij në vendin që ruan për ata që nuk mund t’i lejojë vetes t’i harrojë. Vendimi për ta zgjeruar atë vend te Novruz Cenalia është i drejtë, jo sepse ceremonia riparon atë që nuk mund të riparohet, por sepse kategoria ekziston pikërisht për këtë lloj vdekjeje dhe pikërisht për këtë lloj çasti. Ai u vra me uniformë. Ai u vra duke i kërkuar një qytetari t’i bindej ligjit. Ai u vra nga një njeri rekrutimi i të cilit në strukturën e armatosur civile të një partie parlamentare i parapriu vrasjes tre vjet. Ai u vra në pikën më elementare të kontaktit ndërmjet Policisë së Shtetit dhe një rruge publike.

Fjalët mbyllëse të Lamallarit në varreza: “Në këtë vend të shenjtë, pranë dëshmorëve të kombit, prehet sot edhe një bir i denjë i Shqipërisë. Një njeri që nuk kërkoi lavdi, por bëri detyrën deri në frymën e fundit.”

Rivarrimi nuk e mbyll çështjen. Ai shënon kufirin që shteti ka zgjedhur të mbrojë.

Gjykata e Lartë do të vendosë nëse sistemi i drejtësisë penale ka ndërmend ta mbrojë atë me të njëjtët terma.

Deri atëherë, varreza është përgjigjja më e vërtetë.

Drizan Shala shkruan për sigurinë, institucionet dhe dhunën politike për Kosovo Dispatch dhe Tirana Examiner.