Opozita mes Dy Pretendimeve të Papajtueshme

Në vend, SPAK paraqitet si i kapur. Jashtë, Shqipëria paraqitet si pa ligj. Këto dy teza nuk qëndrojnë njëkohësisht.

Maringlen Cara (Tiranë)

Më 20 prill, një javë para seancës së parë substanciale të Ilir Metës, Tedi Blushi doli para kamerave në Tiranë me atë që tashmë është bërë linja standarde e Partisë së Lirisë. Ai ngriti dokumente. Numëroi tre raste. Përsëriti fjalën “zero” një duzinë herësh. Në fund, deklaroi se Prokuroria e Posaçme kishte fabrikuar akuzat ndaj kryetarit të partisë në shërbim të Edi Ramës, operacionit McGonigal dhe mafies ndërkombëtare.

Deklarata meriton lexim të kujdesshëm, sepse përmbledh tezën që sot strukturon qëndrimin e të dyja partive opozitare në Shqipëri. Kjo tezë nuk është se prokuroria ka keqinterpretuar provat, se dëshmitarët janë të pabesueshëm, apo se standardi ligjor është zbatuar gabim. Këto do të ishin linja klasike mbrojtjeje. Teza është tjetër: se vetë institucioni, SPAK, është një instrument i qeverisë, i ngritur për të goditur kundërshtarët politikë sipas urdhrit.

Ky pretendim përballet me një problem të qartë provash.

SPAK u ngrit mes viteve 2016 dhe 2019 nën një mbikëqyrje të fortë ndërkombëtare. Prokurorët kaluan në një proces vettingu ku monitorët amerikanë dhe europianë kishin të drejtë reale vetoje. Arkitektura u projektua për të ndarë vendimmarrjen prokuroriale nga ndikimi i qeverisë. Nëse ky dizajn ka funksionuar, është një pyetje të cilës faktet i japin përgjigje të qartë.

Emrat janë socialistë. Ish-ministri i Mjedisit Lefter Koka dhe ish-ministri i Shëndetësisë Ilir Beqja u ndoqën penalisht për çështjet e inceneratorëve dhe koncesioneve. Ish-zëvendëskryeministri Arben Ahmetaj u largua nga vendi për t’iu shmangur përballjes me akuzat. Kryetari i Bashkisë së Tiranës, Erion Veliaj, i përfolur prej kohësh si pasardhësi i mundshëm i kryeministrit, ndodhet në paraburgim që nga shkurti 2025. Zëvendëskryeministrja Belinda Balluku u vu nën akuzë në një çështje të madhe të prokurimeve infrastrukturore. Të gjithë këta ishin, deri në momentin e ndjekjes penale, pjesë e vetë partisë së kryeministrit. Disa prej tyre ishin pjesë e kabinetit.

Këto raste nuk zgjidhin çështjet e konsistencës apo diskrecionit prokurorial, por vendosin kufij të qartë ndaj pretendimit për kontroll të drejtpërdrejtë politik.

Përballë kësaj tabloje, Partia Socialiste ka sfiduar procedurat dhe cilësinë e provave. Nuk ka sulmuar, në asnjë forum publik, vetë SPAK. Nuk e ka përshkruar si institucion të kapur, politik apo të përdorur kundër saj. Dallimi është i vogël në retorikë, por vendimtar në pasoja. Një parti në pushtet që mbron të vetët në gjykatë mbetet brenda kornizës së shtetit të së drejtës. Një parti që e shpall prokurorin politik, del jashtë kësaj kornize.

Partia Demokratike dhe Partia e Lirisë e kanë kaluar këtë vijë. Pretendimi se SPAK vepron si instrument personal i Ramës është bërë tashmë boshti i komunikimit të tyre publik, i përsëritur në çdo konferencë shtypi, çdo deklaratë dhe çdo dokument gjyqësor. Teksti i Blushit i 20 prillit nuk është devijim nga modeli. Është vetë modeli.

Të dyja partitë udhëtojnë në Bruksel, Uashington dhe Strasburg dhe u thonë institucioneve atje se Shqipëria është nën një sulm të vazhdueshëm ndaj shtetit të së drejtës nga një qeveri e kapur. Paraqesin raporte, porosisin studime lobimi, kërkojnë dëgjesa prioritare në Gjykatën Europiane. E përshkruajnë Shqipërinë si një shtet në regres. Në vend, po këto parti e paraqesin institucionin e krijuar pikërisht për t’i rezistuar këtij kapjeje si një zgjatim të drejtpërdrejtë të zyrës së kryeministrit.

Këto dy teza rrëzohen nga faktet. Një SPAK që vepron sipas direktivave të kryeministrit nuk padit zëvendëskryeministrin e tij, nuk mban në paraburgim për më shumë se një vit kryetarin e Bashkisë së Tiranës para gjyqit, dhe nuk e shtyn ish-zëvendëskryeministrin në arrati. Ky nuk është modeli i një instrumenti politik në duart e një qeverie. Është modeli i një ndjekjeje penale që shtrihet deri në nivelet më të larta të pushtetit.

Opozitës i duhen të dyja këto narrativa njëkohësisht. Në vend, një institucion aq i kapur sa çdo akuzë është, sipas përkufizimit, persekutim. Jashtë, një vend aq pa ligj sa kërkon ndërhyrje europiane për shtetin e së drejtës. Këto narrativa u drejtohen audiencave të ndryshme sepse kryejnë funksione të ndryshme.

Korniza e brendshme është një mbrojtje paraprake. Kur të vijnë vendimet për Metën dhe Berishën, rrëfimi është tashmë i gatshëm: gjykata ishte vegël, prokuroria ishte politike, dënimi ishte i urdhëruar. Korniza ndërkombëtare është alibia që e bën këtë rrëfim të transferueshëm. Strasburgu, Uashingtoni dhe Brukseli duhet ta kenë kuptuar tashmë Shqipërinë si një shtet ku shteti i së drejtës ka dështuar, në mënyrë që çdo vendim kundër liderëve të opozitës të lexohet si konfirmim.

Për këtë shërben kjo retorikë. Jo për mbrojtje. Për delegjitimim.