Pesë vite dhe asgjë nuk ndryshoi: përcaktimi që mbijetoi çdo teori

Më 19 maj 2021, Shtetet e Bashkuara e shpallën Sali Berishën persona non grata sipas Seksionit 7031(c) të ligjit të financimeve të Departamentit të Shtetit. Akuza: korrupsion i konsiderueshëm, shpërdorim fondesh publike, ndërhyrje në proceset publike, një model i qëndrueshëm vetëmbrojtjeje në kurriz të llogaridhënies. Bashkë me të u përfshinë edhe bashkëshortja, djali dhe vajza. Deklarata u firmos nga Antony Blinken. Ajo nuk është tërhequr kurrë.

Këtë javë, në Institutin e Politikës në Harvard, Blinken u pyet drejtpërdrejt për këtë çështje. Një kandidat i lidhur me Partinë Demokratike nga Fieri e formuloi pyetjen si provokim. Blinken nuk e ndryshoi qëndrimin. Ai tha se i qëndron plotësisht sanksioneve, pa asnjë hezitim apo dyshim, dhe se përcaktimi flet për dështimet e Berishës, jo për ndonjë mangësi të administratës që e vendosi atë. Ajo që ai rikonfirmoi nuk ishte një vendim. Ishte një dosje që mbetet e pandryshuar.

Tedi Kopliku, drejtues i departamentit Brain Gain në parti, deklaroi për Report TV se Blinken nuk është Amerika dhe se përcaktimi nuk ka peshë ligjore në legjitimitetin e opozitës shqiptare. Partia ka mbajtur një version të këtij qëndrimi për pesë vite. Ai nuk ka qenë kurrë koherent. Sot është më pak koherent se kurrë. Një opozitë që e ndërton argumentin e saj mbi shpërfilljen e qeverisë së Shteteve të Bashkuara si aktor i parëndësishëm nuk po bën një argument politik. Po përshkruan izolimin e vet.

Juristi Kreshnik Spahiu e formuloi këtë javë pyetjen thelbësore me saktësi kirurgjikale. Nëse administrata Trump është aleati që Berisha e ka konsideruar, pse ajo administratë nuk e ka hequr përcaktimin e tij? Në tetor 2025, Departamenti i Thesarit i administratës Trump hoqi sanksionet ndaj Milorad Dodikut, liderit serb të Bosnjës, i dënuar nga gjykatat e vendit të tij për sfidim të marrëveshjes së Daytonit. U dhanë edhe përjashtime vizash për figura me profil të ngjashëm ose më të rënduar ndërkombëtarisht. Përcaktimi ndaj Berishës, pas një kontrate lobimi prej gjashtë milionë dollarësh, pas përfshirjes së LaCivita, Manafort dhe Fabrizio në Tiranë, pas muajsh njoftimesh triumfale nga vetë partia e tij, mbetet i publikuar në faqen zyrtare të Departamentit të Shtetit. Heshtja e administratës Trump për Berishën nuk është paqartësi. Është një verdikt. Një përcaktim që mbijeton dy administrata — njëra prej të cilave kaloi katër vite duke çmontuar çdo precedent të epokës demokrate — nuk është më një vendim politik. Është një përcaktim institucional.

Operacioni i lobimit e konfirmoi këtë me një brutalitet të veçantë. Continental Strategy drejtohej nga Carlos Trujillo, aleat i Trump dhe ish-ambasador i SHBA-së në Organizatën e Shteteve Amerikane, së bashku me Alberto Martinez, ish-shef kabineti i Marco Rubios në Senat. Figura me akses të drejtpërdrejtë. Dyqind e pesëdhjetë mijë dollarë në muaj. Zgjedhjet e majit 2025 kaluan. Partia Demokratike ra nga 63 mandate në 50, rezultati i saj më i dobët në dekada. Përcaktimi mbeti. Ajo që provoi ky financim është e thjeshtë: ndikimi nuk mund të anashkalojë gjetjet institucionale. Mund vetëm të tregojë, me kosto të lartë, se ato gjetje janë reale.

Krahasimi me Dodikun bie sapo analizohet. Masat ndaj tij ishin sanksione të Thesarit, me natyrë financiare, të hequra pas përmbushjes së kushteve specifike politike në Banja Luka. Përcaktimi ndaj Berishës është një masë e Departamentit të Shtetit që përfshin njëkohësisht ndalim udhëtimi, kufizime financiare dhe papranueshmëri politike. Instrumentet nuk janë të barasvlefshme. Më saktë: përcaktimi ndaj Berishës u iniciua nga aparati i Departamentit të Shtetit në administratën e parë Trump dhe u formalizua gjatë administratës Biden. Ai ka mbijetuar i paprekur edhe në mandatin e dytë Trump. Ky nuk është një konflikt i epokës demokrate që pret korrigjim republikan. Është një gjykim institucional amerikan, dypartiak. Blinken këtë javë rikonfirmoi dosjen. Ai nuk e shkroi atë.

Mbretëria e Bashkuar arriti në të njëjtin përfundim në mënyrë të pavarur në vitin 2022, duke përmendur lidhje me krimin e organizuar si rrezik për sigurinë publike. Një gjykatë rrëzoi ankimin e tij pas pothuajse pesëqind mijë eurosh shpenzime ligjore. Prokuroria e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar në Shqipëri e akuzoi në shtator 2024. Konsensusi është kumulativ, ndër-juridiksional dhe i paprekshëm nga lobimi, proceset gjyqësore dhe koha.

Pyetja më e thellë që ngre ky përcaktim është ajo që diskursi politik shqiptar ende nuk e ka përballur. Kur mekanizmi kryesor përmes të cilit një sistem demokratik disiplinon zyrtarët e tij është i jashtëm dhe jo i brendshëm, çfarë mbetet nga vetëqeverisja e atij sistemi? Përcaktimi funksionon pikërisht sepse institucionet shqiptare nuk e prodhuan atë. Ky nuk është argument kundër tij. Është diagnozë e gjendjes që e bëri të nevojshëm. Një parti që nuk e emërton këtë gjendje nuk mund të reformohet rreth saj.

Ajo që ky përcaktim nuk është, është një siklet diplomatik. Është një tavan. Për sa kohë Berisha udhëheq, partia nuk mund të qeverisë. Një opozitë që nuk mund të qeverisë nuk konkurron për pushtet. Ajo menaxhon pakënaqësinë. Flamujt gjermanë në tubimin e 22 marsit, kornizimi Balluku, presioni i rrugës — të gjitha operojnë nën këtë tavan. Partia mobilizon. Tavani qëndron.

Pesë vite teori, lobistë, avokatë dhe deklarata të parakohshme nuk prodhuan asgjë, sepse përcaktimi nuk është një keqkuptim që mund të korrigjohet. Është një gjykim që duhet përballuar, ose një strukturë rreth së cilës duhet ndërtuar një alternativë. Partia Demokratike e Shqipërisë nuk ka zgjedhur asnjërën. Deri atëherë, tavani nuk është mbi të. Është ç’është.