Sulmi ndaj Gonzatos dhe modeli që nuk ndryshon

Sali Berisha përdori Ditën e Evropës për të sulmuar ambasadorin e Bashkimit Evropian në Tiranë. Brukseli reagoi po atë ditë. Modeli tashmë është i qartë.

Ardit Rada

Ka një pyetje që ka qëndruar pezull mbi politikën shqiptare gjatë pjesës më të madhe të vitit të fundit, dhe për disa vëzhgues prej shumë më gjatë. Nuk është pyetje strategjie, taktike apo aritmetike elektorale. Është pyetja më e thjeshtë dhe më e vështirë njëkohësisht: çfarë është realisht Sali Berisha, përtej argumenteve që ndryshojnë vazhdimisht, armiqve që ndërrohen dhe roleve politike që ai riciklon pa pushim? Më 9 maj, në Ditën e Evropës, në një transmetim live që zgjodhi ta bënte vetë publik, kryetari i Partisë Demokratike i dha përgjigje kësaj pyetjeje. Përgjigjja tashmë është në regjistrin publik. Dhe meriton të lexohet me kujdes.

Le të ndalemi, së pari, te dita kur kjo përgjigje u dha. 9 maji është data që Bashkimi Evropian ka zgjedhur për të përkujtuar Deklaratën Schuman, momentin themeltar të projektit evropian. Në çdo shtet anëtar dhe në çdo vend kandidat, kjo ditë shënohet me një solemnitet të caktuar, sepse vetë përmbajtja e saj është ceremoniale: një republikë vlerash që, një herë në vit, riafirmon atë që pretendon se përfaqëson. Në Tiranë, ambasadori Silvio Gonzato mori pjesë në ceremoninë zyrtare përkrah Kryeministrit dhe i cilësoi pozitive rekomandimet e Komisionit Evropian për rrugën e anëtarësimit të Shqipërisë. Ai po kryente funksionin e tij. Ai po përfaqësonte Evropën në Ditën e Evropës.

Brenda pak orësh, Sali Berisha hapi një transmetim live dhe e akuzoi atë se po fabrikonte kundër opozitës shqiptare në Bruksel. Ambasadori rezident i BE-së, tha Berisha, sillet sikur të ishte ambasador i Edi Ramës. Ambasadori rezident i BE-së, tha Berisha, ka transmetuar në Bruksel “fabrikimet më të pavërteta” kundër opozitës shqiptare. Ambasadori rezident i BE-së, tha Berisha, është “unifikuar plotësisht” me Kryeministrin. Këto nuk janë, në asnjë lexim të mundshëm, fjalët e një politikani që po kundërshton një qëndrim politik. Janë fjalët e një njeriu që po akuzon një diplomat evropian në detyrë për pandershmëri partiake, pikërisht në ditën ceremoniale të diplomatit, në vendin ku ai është i akredituar.

Ia vlen të ndalemi te ajo që kërkon një deklaratë e tillë. Kërkon, së pari, gatishmërinë për të sulmuar përfaqësuesin institucional të unionit ku pretendon se dëshiron të anëtarësohet. Kërkon, së dyti, gatishmërinë për ta bërë këtë pikërisht në ditën që ai union ia ka kushtuar vlerave të tij themeluese. Kërkon, së treti, gatishmërinë për ta veshur sulmin me gjuhën e po atyre vlerave, sepse në të njëjtin transmetim Berisha vajtoi “shkatërrimin e ëndrrës evropiane” dhe paralajmëroi zëvendësimin e “vlerave, standardeve, normave dhe kritereve evropiane” me ato që ai i quajti të narkoshtetit. Njeriu që po e quante përfaqësuesin e Evropës gënjeshtar, në të njëjtën frymë po paraqitej si mbrojtës i Evropës. Kundërthënia nuk është e fshehtë. Është vetë struktura e fjalimit.

Institucionet evropiane reaguan me dy deklarata po atë ditë. Trupi diplomatik i shteteve anëtare të BE-së të akredituara në Shqipëri, përmes Dekanit të tij, publikoi një deklaratë të përbashkët me besim të plotë ndaj ambasadorit dhe ekipit të tij. Më pas erdhi një formulim edhe më i fortë nga një zëdhënës në Bruksel: “Deklarata të tilla janë të papranueshme. BE-ja dënon fuqimisht sulmet personale të bëra në Ditën e Evropës kundër Ambasadorit të Bashkimit Evropian në Shqipëri.” Dy nivele reagimi, të dyja brenda pak orësh, të dyja pa asnjë paqartësi. Nuk ekziston asnjë lexim i besueshëm sipas të cilit ndërhyrja e Berishës është kuptuar nga institucioni ku ai pretendon se dëshiron të anëtarësohet si diçka tjetër përveç asaj që vetë institucioni e quajti: një sulm personal i papranueshëm.

Ky ishte zbulimi i parë i asaj dite. Kredencialet evropiane që Berisha ka pretenduar për dekada, në mënyrë të ndërprerë dhe selektive, janë kredenciale ndaj të cilave vetë institucionet reaguan me një gjuhë që bie dukshëm ndesh me identitetin evropian që ai pretendon. Ai mund të vazhdojë t’i përmendë ato dhe publiku i tij i brendshëm mund të vazhdojë ta pranojë këtë pretendim. Por regjistri institucional i 9 majit mbetet.

Gjëja e dytë që zbuloi ajo ditë është më e vjetër dhe më e qëndrueshme, dhe pikërisht kjo i jep peshë episodit të 9 majit. Modeli i sulmit që Berisha përdori ndaj ambasadorit Gonzato është i njëjti model që ai ka përdorur, me përshtatje sipas objektivit, ndaj çdo institucioni që në një moment të caktuar nuk është rreshtuar me preferencat e tij. Prokuroria e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar, kur hapi çështje ndaj tij, u shndërrua në rrëfimin e tij në një instrument politik të Kryeministrit. Gjykatat, kur vendosin kundër tij apo figurave pranë tij, shndërrohen në zgjatime të ekzekutivit. Bashkimi Evropian, më 9 maj, iu shtua listës. Lista zgjatet; filtri analitik mbetet i njëjtë. Kushdo që e kundërshton është i unifikuar me Edi Ramën. Nuk ekzistojnë mosmarrëveshje institucionale. Ekzistojnë vetëm tradhti personale.

Një politikan që e trajton çdo kontroll të jashtëm mbi pushtetin e tij si armik personal nuk është, në fund të fundit, një politikan me marrëdhënie të vështirë me institucionet. Është një politikan që nuk e njeh legjitimitetin e institucioneve që nuk i nënshtrohen atij. Dallimi ka rëndësi. E para përshkruan një temperament; e dyta përshkruan një botëkuptim. Në rastin e Berishës, qëndrueshmëria e këtij modeli përgjatë dekadave, përgjatë qeverive, përgjatë gjyqësorit shqiptar, përgjatë arkitekturës antikorrupsion të vendit dhe tani edhe përgjatë vetë Bashkimit Evropian, sugjeron se leximi i dytë është ai i saktë.

Ka edhe një gjë të tretë që zbuloi ajo ditë, dhe kjo është ajo që kërkon më shumë sinqeritet për t’u emërtuar. Berisha nuk e bëri këtë sulm në privat. Ai e bëri në një transmetim publik, në një skenë kombëtare, me vetëdijen e plotë se do të dëgjohej nga partia e tij, nga media dhe nga komuniteti diplomatik që po fyente. Ai e bëri duke e ditur se BE-ja do të reagonte, dhe BE-ja reagoi. Pra, ai e bëri si një zgjedhje të kalkuluar. Llogaritja, qartësisht, nuk ishte se sulmi do ta bindte Brukselin. Llogaritja ishte se sulmi do të konsolidonte diçka brenda vendit. Votimi i brendshëm për drejtimin e Partisë Demokratike është caktuar për më 23 maj. Sulmi i shërbeu një funksioni të brendshëm. Çmimi ishte pozicioni i ambasadorit.

Kjo është ajo që është Sali Berisha. Jo në kuptimin e një verdikti përfundimtar psikologjik, sepse ky nuk është qëllimi i kësaj analize. Por në kuptimin e asaj që ai ka zgjedhur të bëjë, në mënyrë të përsëritur, të qëndrueshme dhe së fundmi më 9 maj, kur iu dha një rast i qartë dhe ceremonial për të qëndruar përkrah projektit evropian që pretendon se mbron, dhe ai zgjodhi në vend të kësaj të sulmonte përfaqësuesin e tij për lehtësinë e një vote të brendshme dy javë larg.

Publiku shqiptar ka çdo të drejtë të nxjerrë përfundimet e veta. Institucionet evropiane, me gjuhën e tyre të matur, i kanë nxjerrë tashmë të vetat.