Rivaliteti mbërrin në Ballkan: Zgjerimi nën kushtet e konkurrencës strategjike

Ndërsa Brukseli e zvogëlon varësinë nga Pekini, shtetet kandidate në Ballkan mbeten të ngulitura në rrjete strategjike kineze dhe ruse që metodologjia e anëtarësimit ende nuk i mat formalisht. Ballkani nuk është më jashtë rivalitetit midis Shteteve të Bashkuara dhe Kinës. Problemi është se sistemi i zgjerimit të BE-së ende sillet sikur të ishte.

Ngadhnjim Brovina 

Konkurrenca strategjike midis Uashingtonit dhe Pekinit ka prodhuar një literaturë analitike që merret me gjysmëpërçuesit, qëndrimin detar në Indo-Paqësor, dominimin e dollarit dhe arkitekturën e zinxhirëve globalë të furnizimit. Ballkani Perëndimor shfaqet aty pothuajse aspak. Megjithatë rajoni qëndron brenda mjedisit të politikës së jashtme të Bashkimit Europian, varet nga anëtarësimi në BE për trajektoren e tij politike, dhe ka praninë ekonomike kineze më të zhvilluar në kontinentin europian jashtë Hungarisë. Rivaliteti tashmë ka mbërritur në Ballkan. Korniza e anëtarësimit ende nuk është përditësuar për ta reflektuar këtë.

Argumenti i kësaj analize është një propozim i vetëm. Trajektorja e Bashkimit drejt zvogëlimit të rrezikut është kodifikuar nëpër disa instrumente: Strategjia për Sigurinë Ekonomike e qershorit 2023, rregullorja për shqyrtimin e investimeve të huaja direkte në fuqi nga tetori 2020, Instrumenti kundër Shtrëngimit operativ nga dhjetori 2023, Akti për Lëndët e Para Kritike i vitit 2024, dhe koordinimi i njëpasnjëshëm i kontrolleve të eksportit me Uashingtonin. Ky korpus politikash ka një përmbajtje thelbësore që metodologjia e zgjerimit nuk e përkthen në kushtëzim anëtarësimi. Rezultati është një asimetri e papranuar. Shtetet kandidate kanë konsoliduar varësi ekonomike, infrastrukturore dhe të sigurisë me Kinën pikërisht në periudhën kur blloku ku ato kërkojnë të hyjnë i ka pakësuar sistematikisht këto varësi. Metodologjia vazhdon të vlerësojë transpozimin e legjislacionit europian dhe cilësinë e reformës institucionale. Nuk vlerëson përafrimin strategjik. Hendeku nuk do të mbahet.

Rasti serb e dokumenton asimetrinë në mënyrën më të plotë. Blerja nga HBIS Group e fabrikës së çelikut të Smederevës në vitin 2016 vendosi nën pronësi kineze një nga aktivet më të mëdha industriale të Serbisë. Transferimi i RTB Bor te Zijin Mining në vitin 2018 e kaloi kontrollin shumicë mbi sektorin serb të bakrit te një ndërmarrje e lidhur me shtetin kinez. Bakri figuron në listën europiane të lëndëve të para kritike. Hekurudha që lidh Beogradin me Budapestin, e financuar kryesisht përmes Bankës Exim të Kinës dhe e ndërtuar nga kontraktorë shtetërorë kinezë, e integron infrastrukturën e transportit serb në një korridor terminali europian i të cilit, Budapesti, është bërë pika kryesore industriale e hyrjes kineze në Bashkim. Aty operojnë investimet e BYD-së në Szeged dhe të CATL-së në Debrecen. Vendosja e sistemit Safe City nga Huawei në Beograd ka instaluar infrastrukturë të njohjes së fytyrës, standardet e qeverisjes së të dhënave të së cilës janë të papajtueshme me dispozitat e Aktit Europian për Inteligjencën Artificiale për mbikëqyrjen biometrike. Forcat e armatosura serbe operojnë sistemin tokësor antiajror kinez FK-3, platformën ajrore pa pilot CH-92A, dhe pajisje ndihmëse të Norinco-s. Një marrëveshje dypalëshe për tregti të lirë, e nënshkruar në vitin 2024 dhe e para e këtij lloji midis Kinës dhe një shteti europian jashtë Bashkimit, e plotëson pamjen strukturore. Projekti i litiumit në Jadar, i pezulluar në vitin 2022 dhe i ringjallur në vitin 2024 nën presionin europian për qasje të diversifikuar te mineralet kritike, e ilustron vektorin e kundërt: një projekt që i nevojitet Brukselit, i ngulitur në një ekonomi politike që përndryshe është orientuar nga Pekini.

Kjo shtresë kineze qëndron brenda një arkitekture më të hershme politike ruse, jo përkrah saj. Bërthama energjetike u ndërtua e para. Naftna Industrija Srbije, me pronësi shumicë nga Gazprom Neft dhe filialet e Gazprom-it, ka qenë lidhja operacionale midis furnizimit serb me karburant dhe pronësisë shtetërore ruse që nga viti 2008. Kjo lidhje aktualisht po shkëputet nën presionin amerikan, jo atë europian. Shpallja e sanksioneve të Thesarit amerikan ndaj NIS-it në janar 2025, pas skadimit të heqjeve të njëpasnjëshme në tetor 2025, prodhoi mbylljen e rafinerisë deri në nëntor. Më 19 janar 2026 u nënshkrua marrëveshja detyruese me të cilën MOL-i hungarez, me ADNOC-un si aksionar minoritar, mori aksionet e Gazprom-it dhe Gazprom Neft-it. Përfundimi është udhëzues në dy nivele. Vetë varësia u shkëput nga arti i qeverisjes ekstraterritoriale amerikane, jo nga instrumentet europiane të dizajnuara nominalisht pikërisht për këtë kategori rreziku. Dhe aktivi kaloi në pronësi hungareze. Pra në ekonominë politike të shtetit anëtar orientimin strategjik të të cilit Brukseli ka qenë më pak në gjendje ta disiplinojë. Bërthama energjetike ka ndërruar duar nominalisht. Nëse ka ndërruar orientim strategjik është pyetje tjetër.

Pjesa tjetër e arkitekturës ruse nuk është prekur fare nga këto instrumente. Infrastruktura diplomatike që mban pozicionin e pesë shteteve të BE-së që nuk e njohin Kosovën kalon përmes Moskës po aq sa përmes çdo kryeqyteti tjetër. Ajo është e operacionalizuar në Këshillin e Sigurimit të OKB-së dhe nëpër ndikimin e mbetur të Rusisë në shtetet jo të radhitura. Marrëdhëniet e sigurisë dhe të inteligjencës që i paraprijnë shtresës ekonomike kineze vazhdojnë. Lidhjet institucionale të Kishës Ortodokse Serbe me Patriarkanën e Moskës mbeten. Paraqitja që presidenti Aleksandër Vuçiq i bëri rendit ndërkombëtar në janar 2026 para Këshillit të Sigurisë Kombëtare, pas operacionit të Shteteve të Bashkuara në Venezuelë, ndoqi kornizën analitike që Moska po e promovon që nga viti 2022. Sipas tij, “e drejta ndërkombëtare publike dhe Karta e Kombeve të Bashkuara nuk funksionojnë më”, dhe çështjet globale qeverisen nga “ligji i forcës”. Prania ekonomike kineze në Serbi vepron pra brenda një ekosistemi politik që Rusia e ka ndërtuar dhe vazhdon ta ushqejë. Strategjia e ekuilibrimit nuk është dypalëshe midis Brukselit dhe Pekinit. Është të paktën tripalëshe. Struktura tripalëshe e ndërlikon çdo analogji me Hungarinë, e cila ruan një matricë të dallueshme historike dhe konfesionale dhe vepron brenda bllokut, jo jashtë tij.

Modeli shtrihet, me dendësi më të ulët, edhe te shtetet e tjera kandidate. Autostrada e Malit të Zi nga Bari në Boljare, e financuar përmes Bankës Exim të Kinës, prodhoi një krizë qëndrueshmërie të borxhit që Banka Europiane e Investimeve përfundimisht ndërhyri për ta zbutur. Autostrada e Maqedonisë së Veriut nga Kërçova në Ohër, e kontraktuar te Sinohydro, ka prodhuar mosmarrëveshje të ngjashme për tejkalim kostosh dhe ekspozim ndaj arbitrazhit. Republika Srpska ka kultivuar marrëdhënie infrastrukturore me kontraktorë kinezë në sektorin e energjisë. Asnjë nga këto varësi nuk i afrohet dendësisë serbe. Të gjitha shënohen në të njëjtin vektor.

Shqipëria zë sërish një pozicion strukturor të ndryshëm. Gjurma ekonomike kineze në Tiranë është materialisht e kufizuar dhe e përqendruar në një sektor të vetëm. Bankers Petroleum, operatori i fushës së Patos-Marinzës dhe investitori më i madh i huaj në vend, kaloi në pronësi të Geo-Jade Petroleum në vitin 2016. Kjo e vendosi operatorin e rreth nëntëdhjetë e pesë për qind të prodhimit shqiptar të naftës bruto nën kontroll të lidhur me shtetin kinez. Aktivi ka prodhuar mosmarrëveshje të vazhdueshme rregullatore, përfshirë një hetim të Autoritetit të Konkurrencës dhe një gjobë mbi njëqind e njëzet milionë euro. Por përmbajtja strategjike e rastit është e qeverisjes, jo e sigurisë së furnizimit. Prodhimi shqiptar i naftës bruto është i papërfillshëm krahasuar me konsumin kinez. Fusha e Patos-Marinzës funksionon për Geo-Jade-n si investim portofoli në prodhim, jo si aktiv i sigurisë energjetike kineze. Përtej kësaj blerjeje, pamja strukturore zbehet. Qeveria shqiptare iu bashkua nismës Clean Network të Shteteve të Bashkuara në gusht 2020 dhe nënshkroi një Memorandum formal Mirëkuptimi për sigurinë 5G me Uashingtonin në qershor 2021, duke i përjashtuar formalisht Huawei-n dhe ZTE-në nga infrastruktura e telekomunikacioneve. Shqipëria është anëtare e NATO-s që nga viti 2009 dhe vepron plotësisht brenda kornizës transatlantike të prokurimit dhe inteligjencës. Përafrimi strategjik me drejtimin e bllokut për zvogëlimin e rrezikut është, në thelb operacional, më i forti midis kandidatëve të Ballkanit Perëndimor.

Trajektorja shqiptare e anëtarësimit është trajtuar në përputhje me këtë. Përpunimi i përshpejtuar i dosjes shqiptare që nga viti 2022, hapja e klasterëve të negocimit dhe paraqitja publike e Shqipërisë në Bruksel si rast i përparuar reflektojnë konsiderata strategjike informale që metodologjia nuk i kodifikon formalisht, por në praktikë i akomodon. Kufizimet e progresit shqiptar janë të një karakteri krejt të ndryshëm. Diskutimet e COELA-s për vlerësimin IBAR, dinamikat institucionale të SPAK-ut, çështja e nenit 242 për imunitetin parlamentar, trajektorja më e gjerë e reformës në drejtësi: këto janë variabla që metodologjia është dizajnuar t’i vlerësojë, dhe po i vlerëson, me fërkimin institucional që një vlerësim i tillë gjithmonë e prodhon. Rasti shqiptar pra e qartëson logjikën reale operacionale të kornizës. Përafrimi strategjik njihet në praktikë në anën pozitive. Nuk njihet në praktikë në anën negative. Korniza i përshpejton informalisht kandidatët e përafruar. Nuk i ngadalëson informalisht kandidatët e papërafruar. Arkitektura për zvogëlimin e rrezikut ka të bëjë në thelb me identifikimin dhe trajtimin e rreziqeve, jo me shpërblimin e mungesës së tyre. Prandaj ajo nuk ka asnjë rrugë institucionale për të hyrë në vendimet e anëtarësimit. Vepron vetëm aty ku mungesa e saj është lexuar tashmë informalisht si tregues pozitiv.

Përgjigjja europiane e pesë viteve të fundit ka qenë substancialisht koherente në letër dhe procedurialisht e fragmentuar në sjellje. Strategjia për Sigurinë Ekonomike identifikoi katër kategori rreziku: qëndrueshmërinë e zinxhirit të furnizimit, sigurinë fizike dhe kibernetike të infrastrukturës kritike, rrjedhjen e teknologjisë, dhe instrumentalizimin e varësive ekonomike. Akti për Lëndët e Para Kritike vendosi objektiva diversifikimi që synojnë, në realitetin operacional ndonëse jo në tekstin ligjor, ta pakësojnë varësinë nga Kina. Rregullorja për shqyrtimin e investimeve të huaja direkte u jep shteteve anëtare një mekanizëm bashkëpunimi përmes të cilit shqyrtohen blerjet kineze në sektorë të ndjeshëm. Instrumenti kundër Shtrëngimit e furnizon Bashkimin me mjete kundërpërgjigjeje ndaj presionit ekonomik të shteteve të treta, të llojit që Pekini aplikoi ndaj Lituanisë për Tajvanin në vitin 2021. Në nivelin e tekstit ligjor, drejtimi thelbësor i politikës është i qartë.

Në nivelin e sjelljes së shteteve anëtare, nuk është. Instrumenti kundër Shtrëngimit nuk është përdorur. Mekanizmi i bashkëpunimit për shqyrtimin e investimeve të huaja direkte prodhon vendime kombëtare që divergojnë ndjeshëm nëpër kryeqytete për atë se çfarë përbën sektor të ndjeshëm dhe cili prag i pranisë kineze kërkon ndërhyrje. Ekspozimi industrial gjerman ndaj Kinës ndryshon strukturalisht nga qëndrimi i deklaruar francez. Dhe qëndrimi i deklaruar francez ndryshon nga sjellja gjermane më shumë sesa ndryshon në tekstin ligjor. Trajektorja italiane, që hyri në Iniciativën Brez dhe Rrugë në vitin 2019 dhe doli prej saj në vitin 2023, dëshmon se as pjesëmarrja formale në kornizat strategjike kineze nuk prodhon përafrim të qëndrueshëm të shteteve anëtare. Hungaria funksionon si kundërpoli operacional. Ka thithur investimet më të mëdha të vetme industriale kineze në Europë dhe së fundi ka marrë aksionet e NIS-it nga Gazprom-i. Drejtimi strategjik i bllokut është pra një artefakt i arkitekturës ligjore, jo i realitetit politik. Shtetet anëtare janë pajtuar për instrumentet. Nuk janë pajtuar për atë se çfarë kërkon në thelb përafrimi nën këto instrumente.

Ky është problemi strukturor që metodologjia e zgjerimit nuk mund ta akomodojë. Korniza teknike reflekton ujdinë e dikurshme. Kapitulli 30, për marrëdhëniet e jashtme, dhe Kapitulli 31, për politikën e jashtme, të sigurisë dhe të mbrojtjes, përmbajnë gjuhë për përafrimin me deklaratat e Politikës së Përbashkët të Jashtme dhe të Sigurisë. Metodologjia e rishikuar e vitit 2020 i grupoi kapitujt në klasterë dhe futi parimin e kthyeshmërisë. Nuk futi një dimension substancial të sigurisë ekonomike. Kapaciteti i shqyrtimit të investimeve kineze, prania ose mungesa e infrastrukturës kineze të mbikëqyrjes, ekspozimi ndaj blerjeve të lidhura me shtetin kinez në sektorët kritikë, përafrimi me kontrollet europiane të eksportit për teknologjinë me përdorim të dyfishtë: asnjë nga këto nuk vlerësohet si kusht anëtarësimi në mënyrën që vlerësohet reforma në drejtësi ose performanca kundër korrupsionit. Shtetet kandidate vlerësohen kundrejt legjislacionit europian ashtu siç qëndron në letër. Nuk vlerësohen kundrejt mjedisit strategjik që blloku ka ndërtuar rreth vetes, pjesërisht sepse vetë blloku nuk është pajtuar për atë se çfarë kërkon në thelb ky mjedis nga anëtarësia e tij ekzistuese.

Asimetria prodhon tri pasoja diagnostike.

E para, Serbia i paraqet Bashkimit një kandidat, përafrimi i jashtëm ekonomik i të cilit është, në thelb operacional, i papajtueshëm me drejtimin e politikës që blloku ka kodifikuar për vetveten. Brukseli ka dy mundësi. Mund t’i kërkojë Beogradit ta zbërthejë një pjesë të ndjeshme të ekspozimit të tij kinez si kusht thelbësor për përparim. Kjo do të thoshte importim i shprehur i përafrimit strategjik në metodologji. Dhe kjo do të kërkonte më pas një pajtim paraprak midis anëtarësisë ekzistuese për atë se si duket një përafrim i tillë në sjellje. Ose Brukseli mund të thithë një shtet anëtar, varësitë ekonomike të të cilit i ka identifikuar si rreziqe në politikën e vet të brendshme. Rasti hungarez sugjeron se mundësia e dytë është operacionalisht e tolerueshme për Bashkimin ashtu siç është konstituuar aktualisht. Transferimi i fundit i NIS-it në pronësi hungareze sugjeron se rregullimi mund të thithë edhe aktive të energjisë ruse nën presionin e sanksioneve, me kusht që ato të mbeten brenda një shteti anëtar të toleruar. Rasti hungarez sugjeron gjithashtu se rregullimi është gërryes. Refuzimi i presidentit Vuçiq më 13 janar 2026 për të pritur një delegacion të BE-së, dhe mungesa e përfaqësimit serb në Samitin midis BE-së dhe Ballkanit Perëndimor të vitit 2025, tregojnë se llogaria në Beograd ka ndryshuar. Tani pritet se metodologjia do ta tolerojë kontradiktën.

E dyta, rivaliteti ka importuar në Ballkan një shtresë kushtëzimi që nuk kalon fare përmes Brukselit. Regjimi amerikan i kontrolleve të eksportit, në veçanti kontrollet e tetorit 2022 për gjysmëpërçuesit e përparuar dhe zgjerimet e tetorit 2023, vepron ekstraterritorialisht. Zgjerimet e rregullës së produktit të drejtpërdrejtë të huaj arrijnë te aktorë shumë përtej Shteteve të Bashkuara. Episodi i NIS-it dëshmon se diplomacia ekonomike shtetërore amerikane mund të detyrojë ndryshim pronësie te një aktiv i ndjeshëm ballkanik aty ku instrumentet europiane nuk e bënë. Shtetet kandidate që duan të mbeten brenda ekosistemit transatlantik të teknologjisë dhe mbrojtjes përballen me pritshmëri informale përafrimi, mekanizmi i zbatimit të të cilave është amerikan, jo europian. Korniza e anëtarësimit formalisht kërkon përafrim me politikën e jashtme europiane. Mjedisi operacional kërkon përafrim me veprimet ekonomike shtetërore amerikane. Të dyja kërkesat mbivendosen substancialisht. Nuk janë identike. Aty ku divergojnë, shtetet kandidate nuk kanë kornizë procedurale për të lundruar divergjencën.

E treta, rasti i Kosovës ilustron atë që mungesa e ekspozimit kinez e bën të mundur dhe atë që nuk e bën. Por e bën këtë përmes një mekanizmi të ndryshëm nga Shqipëria. Prishtina nuk ka gjurmë domethënëse investimi kinez. Forca e Sigurisë e Kosovës vepron brenda një kornize transatlantike prokurimi. Infrastruktura e telekomunikacioneve nuk është ndërtuar mbi pajisje furnizuesish kinezë në një shkallë të krahasueshme me vendosjen serbe. Njohja informale pozitive e përafrimit strategjik që ka mbështetur progresin shqiptar nuk përkthehet, në rastin e Kosovës, në lëvizje të krahasueshme. Sepse aty ndërhyn një mekanizëm i veçantë vetoje. Përmbajtja politike e vendimeve europiane për zgjerimin lidhur me Kosovën vazhdon të përcaktohet nga pesë shtetet që nuk e njohin dhe nga arkitektura e mbetur diplomatike e dialogut me Beogradin, jo nga qëndrimi krahasues i përafrimit të dy kandidatëve. Përafrimi strategjik nuk ka prodhuar dividentë anëtarësimi për Kosovën, sepse variabli që e bllokon progresin e Kosovës është njohja, e cila qëndron krejtësisht jashtë kornizës së përafrimit. Dështimet e kornizës janë pra asimetrike. Ajo nuk e ndëshkon Serbinë për mospërafrim me drejtimin strategjik të bllokut. E përshpejton Shqipërinë për përafrim, informalisht dhe pa pranuar se konsideratat strategjike janë ato që po e përcaktojnë rezultatin. Nuk e shpërblen Kosovën për përafrim, sepse përafrimi nuk është ajo që e bllokon progresin e Kosovës. Korniza vlerëson atë që është dizajnuar të vlerësojë. Mjedisi strategjik, dhe mjedisi politik që e rrethon, kanë kaluar përtej asaj që korniza ishte dizajnuar të menaxhonte.

Pyetja strukturore që kjo i shtron politikës europiane është kjo: a mbetet zgjerimi kryesisht një ushtrim teknik, ku shtetet kandidate vlerësohen kundrejt legjislacionit europian dhe pranohen kur transpozimi është i plotë, apo është bërë, në thelb operacional, instrument gjeopolitik që kërkon kushte gjeopolitike? Rregullimi aktual përpiqet ta mbajë formulimin e parë ndërsa vepron brenda realitetit të dytë. Dhe e bën këtë nën kufizimin shtesë se anëtarësia ekzistuese nuk pajtohet për atë se çfarë kërkon në thelb formulimi i dytë. Rezultati është një metodologji që prodhon vlerësime analitikisht koherente të variablave që nuk e bartin më peshën strategjike që korniza supozon.

Për Ballkanin, implikimet janë praktike. Shtetet kandidate nuk mund të planifikojnë në mënyrë të arsyeshme qëndrimin e tyre të jashtëm ekonomik nën supozimin se rivaliteti, përfundimisht, nuk do të arrijë te dosja e anëtarësimit. Instrumentet e bllokut për zvogëlimin e rrezikut nuk janë të ndashme nga korniza e tij e zgjerimit në afat të mesëm, pavarësisht nëse janë të lidhura formalisht në afat të shkurtër. Varësitë e akumuluara gjatë intervalit unipolar, kur investimi kinez trajtohej si kapital neutral, do të bëhen barrë nën kushtet e intensifikimit të konkurrencës strategjike. Arkitektura ruse që u paraprin dhe i rrethon ato varësi do të bëhet barrë e një lloji të ndryshëm dhe më të vjetër. Udhëheqja e Beogradit, deri më sot, ka llogaritur se ekuilibrimi midis Pekinit, Moskës, Brukselit dhe Uashingtonit prodhon fleksibilitet optimal. Llogaria varet nga dy supozime: se blloku do të vazhdojë ta tolerojë kontradiktën, dhe se kontradiktat brenda vetë bllokut do të parandalojnë çdo zbatim koherent të përafrimit. Precedenti hungarez i mbështet të dyja supozimet. Përmbajtja substanciale e politikës europiane për sigurinë ekonomike nuk i mbështet.

Për Shqipërinë, implikimet janë paradoksale. Dosja shqiptare ka përfituar nga konsideratat strategjike informale që korniza nuk i pranon formalisht, dhe cilësia e përafrimit me qëndrimin transatlantik e ka formësuar dukshëm ritmin e lëvizjes së Tiranës drejt anëtarësimit. Kjo dinamikë mbart një rrezik strukturor. Ajo mund ta përziejë përafrimin me reformën si në diskursin politik shqiptar ashtu edhe në procesin e vlerësimit në Bruksel. Përmbajtja institucionale e metodologjisë, konsolidimi i SPAK-ut, trajektorja e reformës në drejtësi, çështja e nenit 242, arkitektura më e gjerë e shtetit të së drejtës, vazhdon të operojë si terren formal mbi të cilin kontestohet anëtarësimi. Përshpejtimi informal i prodhuar nga përafrimi nuk e zëvendëson atë përmbajtje institucionale. Ai e kushtëzon mjedisin politik në të cilin përmbajtja vlerësohet. Dividenta strategjike varet nga rrethana që Shqipëria nuk i kontrollon, përfshirë trajektoren më të gjerë të vetë rivalitetit dhe qëndrueshmërinë e kornizës transatlantike që i jep përafrimit shqiptar vlerën e tij aktuale. Konsolidimi institucional varet nga zgjedhje që Shqipëria i kontrollon. Dy afatet kohore nuk duhet të lejohen të konvergojnë në mënyrë të tillë që e para të konsumohet para se e dyta të jetë e plotë.

Për Kosovën, pozicioni strukturor është i ndryshëm dhe i paqëndrueshëm në një drejtim të ndryshëm. Prishtina e ka përafruar qëndrimin e saj të jashtëm me trajektoren strategjike të bllokut më ngushtë sesa disa shtete anëtare ekzistuese. Përafrimi ende nuk është njohur si i rëndësishëm për anëtarësim. Përmbajtja politike e vendimeve europiane për zgjerimin lidhur me Kosovën vazhdon të përcaktohet nga pesë shtetet që nuk e njohin dhe nga arkitektura e mbetur diplomatike e dialogut me Beogradin, jo nga qëndrimi krahasues i përafrimit të dy kandidatëve. Metodologjia, sërish, vlerëson atë që ishte dizajnuar të vlerësonte.

Ajo që rivaliteti ka prodhuar në këtë rajon është një mjedis strategjik, tiparet qendrore të të cilit korniza europiane e anëtarësimit nuk i mat formalisht, dhe tensionet qendrore të të cilit anëtarësia ekzistuese nuk i ka zgjidhur midis vetes. Korniza u ndërtua për një botë në të cilën qëndrimi strategjik i jashtëm i bllokut dhe përmbajtja substanciale e anëtarësimit ishin kryesisht të ndashme, dhe në të cilën përafrimi i brendshëm i bllokut supozohej, jo kontestohej. Ajo botë ka mbaruar. Korniza nuk është rindërtuar. Asimetria do të zgjidhet, përfundimisht, përmes njërës nga dy rrugët: politizimi formal i zgjerimit rreth përafrimit strategjik, i kushtëzuar nga një pajtim paraprak i brendshëm që aktualisht nuk ekziston, ose zgjerimi de facto i rregullimit hungarez nëpër shtete të tjera në proces anëtarësimi. Asnjëri rezultat nuk paraqitet në metodologjinë siç është hartuar aktualisht. Të dy janë të dukshëm në mjedisin operacional.

Rivaliteti, në këtë rajon, nuk është fenomen i jashtëm ndaj të cilit politika europiane duhet të reagojë. Është fenomen i brendshëm ndaj të cilit politika europiane tashmë ka reaguar, në mënyrë asimetrike dhe jokoherente, pa pranuar se reagimi mbart pasoja për zgjerimin. Ballkani është brenda rivalitetit. Metodologjia nuk e ka arritur ende.

Ngadhnjim Brovina është Profesor Asistent i Shkencave Politike në Universitetin për Biznes dhe Teknologji (UBT) në Prishtinë. Hulumtimi i tij përqendrohet te marrëdhëniet ndërkombëtare, e drejta ndërkombëtare, diplomacia publike, inteligjenca dhe kundërinteligjenca, dhe ndërtimi i paqes në Ballkanin Perëndimor, me vëmendje të veçantë te zhvillimi institucional dhe i politikës së jashtme të Kosovës pas pavarësisë.