Arkitektura e Rreshtimit Strategjik

Shpallja e IRGC-së nga Kosova nuk është një hap i parë. Është mbyllja e një arkitekture të ndërtuar herët në përputhje me Shtetet e Bashkuara dhe të ruajtur përtej ndryshimeve politike në të dy kryeqytetet.

Elmi Berisha (Nju Jork)

Qeveria e Kosovës miratoi të hënën një projekt-vendim për shpalljen e Trupave të Gardës Revolucionare Islamike si organizatë terroriste në territorin e Republikës së Kosovës. Kryeministri Albin Kurti e paraqiti këtë si forcim të bazës ligjore dhe strategjike për bashkëpunim në sigurinë ndërkombëtare, si dhe si një rreshtim të qartë me aleatët kryesorë.

Vendimi do të lexohet gjerësisht si një gjest diplomatik: një shtet i vogël që rreshtohet me Shtetet e Bashkuara, Kanadanë, Bashkimin Evropian, Izraelin, Arabinë Saudite dhe Bahreinin në një dosje iraniane tashmë të konsoliduar.

Ky lexim nuk është i gabuar, por mbetet i cunguar. Për audiencat në Uashington, në një kuptim të caktuar, është edhe çorientues.

Vendimi i së hënës nuk shënon hyrjen e Kosovës në këtë kornizë. Ai shënon mbylljen e saj. Kjo arkitekturë ka qenë e tillë që në fillim.

Precedenti i vitit 2020 dhe origjina e tij

Në qershor 2020, nën drejtimin e kryeministrit Avdullah Hoti, Qeveria dhe Kuvendi i Kosovës shpallën Hezbollahun organizatë terroriste në tërësinë e tij, duke përfshirë si krahun ushtarak ashtu edhe atë politik dhe duke refuzuar qasjen e ndarë që mbante atëherë Bashkimi Evropian.

Propozimi erdhi nga Ministria e Punëve të Jashtme dhe u bë publikisht i njohur. Por nuk ishte një vendim i marrë në izolim. Ai u mor gjatë procesit të normalizimit Kosovë–Serbi të ndërmjetësuar nga Shtetet e Bashkuara, disa muaj përpara Marrëveshjes së Uashingtonit të shtatorit 2020, të nënshkruar në Shtëpinë e Bardhë nga të dyja palët.

Kjo marrëveshje përfshiu më pas një angazhim paralel për shpalljen e plotë të Hezbollahut, duke njohur vendimin e Kosovës dhe duke e detyruar Beogradin të ndiqte të njëjtën linjë. Në të njëjtën kornizë u përfshi edhe angazhimi i Kosovës për vendosjen e pranisë së saj diplomatike në Jerusalem.

Kjo origjinë është thelbësore. Arkitektura ligjore e Kosovës ndaj rrjeteve të lidhura me Iranin nuk lindi si vendim i izoluar në Prishtinë. Ajo u ndërtua që herët në përputhje me Shtetet e Bashkuara dhe më pas u konsolidua në një strukturë të formalizuar në Uashington.

Ky rreshtim ka qëndruar i pandryshuar nën tri qeveri: Hoti, Kurti I dhe Kurti II. I mbijetoi ndryshimeve të koalicioneve, shumicave parlamentare dhe ndryshimeve politike në Uashington përgjatë tri administratave. Në të dy kryeqytetet është trajtuar si politikë e konsoliduar.

Vendimi i së hënës nuk sjell një drejtim të ri. Ai mbyll boshllëkun e fundit në këtë arkitekturë.

Kosova kishte shpallur në vitin 2020 instrumentin më të rëndësishëm operacional të IRGC-së jashtë vendit. Nuk kishte shpallur vetë IRGC-në. Ky boshllëk ishte i dukshëm si në plan juridik ashtu edhe në atë politik. Të hënën, ai u mbyll.

Afrimi doktrinar

Brenda kësaj vazhdimësie, gjuha e përdorur nga Kurti meriton vëmendje.

IRGC, tha ai, është një strukturë që përdor terrorizmin dhe dhunën e organizuar si instrument të politikës së jashtme, duke kontribuar në destabilizim rajonal dhe global.

Ky formulim nuk është i përgjithshëm. Ai përputhet me terminologjinë që është konsoliduar në diskursin evropian të sigurisë, sidomos në përgjigjet ndaj agresionit hibrid rus: përdorimi i mjeteve të dhunës së organizuar dhe instrumenteve të mohueshme si vegla të politikës shtetërore. Në të njëjtën kohë, ai pasqyron doktrinën e kahershme amerikane të kundërterrorizmit, e cila e trajton IRGC-në si një instrument të tillë.

Ky është një afrim me peshë reale. Kornizat amerikane dhe evropiane, historikisht të ndara për çështjen iraniane, janë afruar ndjeshëm. Kosova është vendosur brenda këtij afrim përmes një instrumenti ligjor që ishte tashmë në fuqi.

Prandaj vendimi nuk duket si improvizim. Infrastruktura ekzistonte. Gjuha doktrinare ishte në dispozicion. Ajo që mungonte ishte momenti politik. Ai erdhi.

Ku mund të zbatohet kjo kategori

Pasi kjo kategori është tashmë pjesë e ligjit të Kosovës, ajo mund të zbatohet ndaj çdo aktori shtetëror që plotëson kriteret. Kriteret janë sjellore, jo gjeografike.

Kjo do të thotë se edhe aktorë rajonalë që përdorin mjete jo-ushtarake kundër Kosovës, si dezinformimi i koordinuar, rrjetet politike proxy apo financimet e fshehta, mund të bien brenda këtij përkufizimi.

Një kategori ligjore, pasi krijohet, nuk kontrollohet më nga hartuesit e saj. E përcakton vetë mënyra si është ndërtuar.

Nëse një qeveri e ardhshme do ta përdorë këtë instrument ndaj sjelljeve që burojnë më afër është çështje politike. Por fakti që mund ta bëjë, nuk është më i diskutueshëm.

Ajo që mungon në arsyetimin publik

Ka një element që bie në sy. Ajo që nuk thuhet.

Arsyetimi publik nuk përmend aktivitete konkrete të IRGC-së në territorin e Kosovës. Nuk përmendet asnjë incident, asnjë operacion, asnjë gjetje specifike.

Kjo është e pazakontë. Në raste të ngjashme zakonisht jepet, të paktën në mënyrë të përgjithshme, një bazë faktike.

Shpallja e Bashkimit Evropian në shkurt 2026 u mbështet në represionin e brendshëm në Iran dhe në prova për operacione të lidhura me IRGC-në në territorin evropian. Ndërprerja e marrëdhënieve diplomatike nga Shqipëria në vitin 2022 erdhi pas një sulmi kibernetik të atribuar aktorëve të lidhur me shtetin iranian.

Në rastin e Kosovës, nuk ka një incident publik që e nxit vendimin.

Dy lexime janë të mundshme.
E para: ekziston inteligjencë që nuk është bërë publike.
E dyta: vendimi është kryesisht normativ, një mbyllje e boshllëkut ligjor dhe një rreshtim me aleatët.

Leximi i dytë është më bindës. Struktura e vendimit tregon më shumë për një përmbyllje juridike sesa për një reagim ndaj një ngjarjeje konkrete.

Kosova, me fjalë të tjera, nuk kishte nevojë të goditej për t’u rreshtuar. Ajo zgjodhi ta bëjë.

Pozicioni rajonal

Kosova nuk është e para në rajon që ka marrë një qëndrim publik ndaj IRGC-së. Në shkurt 2026, Bashkimi Evropian e shpalli atë organizatë terroriste dhe një sërë shtetesh të Ballkanit Perëndimor u rreshtuan me këtë vendim përmes mekanizmit të politikës së jashtme dhe të sigurisë së përbashkët gjatë procesit të anëtarësimit.

Por ky rreshtim është deklarativ. Ai regjistron një qëndrim politik. Nuk prodhon automatikisht efekt juridik të brendshëm.

Kosova nuk ka qasje në këtë mekanizëm. Nuk është vend kandidat dhe nuk mund të ndjekë rrugën formale të përafrimit në këtë fushë.

Ajo që bëri Kosova të hënën është ndryshe. Është një akt sovran, i futur drejtpërdrejt në ligjin e saj dhe me efekt të plotë të brendshëm.

Kontrasti me Serbinë është i qartë. Rreshtimi i saj erdhi me vonesë dhe mbeti deklarativ. Ndërsa në rastin e Hezbollahut, angazhimi i vitit 2020 nuk u shndërrua kurrë në një vendim formal me efekt juridik të plotë.

Kosova, përkundrazi, e shpalli Hezbollahun në mënyrë formale dhe e ruajti këtë vendim. Tani e ka zgjeruar këtë arkitekturë edhe ndaj IRGC-së.

Në rajon, fqinjët kanë deklarata. Kosova ka ligj.

Korniza e saktë

Narrativa mediatike do të theksojë simbolikën. Por thelbi është tjetër.

Vendimi i së hënës është mbyllja e një arkitekture të nisur në vitin 2020, e ruajtur përtej ndryshimeve politike dhe e plotësuar tani në tërësi.

Për Uashingtonin, mesazhi është i qartë. Kosova është ndër vendet e pakta në Evropë që ka ndërtuar arkitekturën e saj të kundërterrorizmit përmes ligjit të brendshëm, në përputhje të qëndrueshme me Shtetet e Bashkuara.

Ky rreshtim nuk ka qenë i kushtëzuar nga incidente konkrete apo stimuj të përkohshëm. Ai ka qëndruar sepse është bërë një zgjedhje strategjike.

Në një kohë kur rreshtimi transatlantik është nën presion në fusha të tjera, kjo zgjedhje meriton njohje dhe reciprocitet.

Arkitekturat, pasi ndërtohen, jetojnë më gjatë se qeveritë që i krijojnë. Shpallja e Hezbollahut e ka dëshmuar tashmë këtë. Edhe kjo do ta bëjë.

Ajo që mbetet nuk është nëse kjo kornizë do të përdoret sërish, por ku.

Vendimi mbyll një boshllëk dhe hap, pa zhurmë, të tjerë.

Ai riafirmon se kjo arkitekturë ndërtohet ende së bashku.

Elmi Berisha mban doktoraturë në Studime të Sigurisë Kombëtare. Ai është një figurë e spikatur e komunitetit shqiptaro-amerikan dhe biznesmen me bazë në Nju Jork, si dhe shërben si President i Federatës Panshqiptare të Amerikës “Vatra”, organizata më e vjetër patriotike shqiptare në Shtetet e Bashkuara, e themeluar në vitin 1912.