I njëjti kërcënim, standard i dyfishtë

Çfarë sheh Berlini në Baltik dhe çfarë injoron në Kosovë

Drizan Shala (Prishtinë)

Më 17 prill, ministri i Jashtëm Johann Wadephul foli nga garnizoni i Neubrandenburgut i Brigadës së 41-të të Këmbësorisë së Blinduar. Kjo njësi furnizon kontingjentin rotativ të Gjermanisë në Brigadën Shumëkombëshe në Lituani. Deklarata katërpjesëshe që pasoi është një përmbledhje e qartë e kërcënimit sipas Berlinit. Ajo qëndron brenda kornizës doktrinare që nis me Zeitenwende në shkurt 2022 dhe vijon me Strategjinë e Sigurisë Kombëtare në qershor 2023.

Tre elemente e përbëjnë këtë kornizë. Rusia, tha Wadephul, vepron nën pragun e sulmit të armatosur: inkursione me dronë, provokime në Detin Baltik dhe dezinformim shtetëror i drejtuar për të dobësuar kohezionin shoqëror. Rusia mban një prani të avancuar ushtarake që Gjermania e konsideron kërcënim real. Përgjigjja gjermane është prania përpara, emërtimi i agresorit dhe refuzimi për t’u intimiduar.

Korniza është koherente. Ajo përcakton një kategori të qartë sjelljeje shtetërore: agresion hibrid nën prag nga një fqinj autoritar ndaj një shteti, sovranitetin e të cilit ai nuk e pranon plotësisht.

Zbatojeni këtë test në hartën aktuale të kërcënimeve në Evropë. Balltiku është rasti që Berlini emërton. Nuk është i vetmi.

I.
Prani e avancuar ushtarake. Që nga paslufta e vitit 1999, Serbia mban 48 baza përgjatë kufirit me Kosovën, 28 ushtarake dhe 20 të xhandarmërisë, të vendosura disa kilometra brenda territorit të saj. Në fund të shtatorit 2023, Beogradi i përforcoi me sisteme kundërajrore dhe artileri të rëndë nga Brigadat e Dytë, të Tretë dhe të Katërt, të zhvendosura njëkohësisht nga Rashka, Nishi dhe Vranja. NSA në Uashington kontaktoi drejtpërdrejt Prishtinën. Komandanti i KFOR-it kërkoi përforcime. Berlini nuk i ka cilësuar këto baza si kërcënim të qëndrueshëm për integritetin territorial të Kosovës.

Kriteri përmbushet në luginën e Ibrit mbi bazën e provave të veta. Ky është testi i Wadephul.

II.
Veprime nën pragun e sulmit të armatosur. Më 24 shtator 2023, një formacion paramilitar prej rreth tetëdhjetë vetash hyri nga Serbia në Kosovë, ngriti një bllokadë në hyrje të Banjskës, i zuri pritë një patrulle të Policisë së Kosovës, vrau rreshterin Afrim Bunjaku dhe u barrikadua në manastirin e shekullit të katërmbëdhjetë. Automjetet mbanin shenja të falsifikuara të KFOR-it, ndërsa hartat ishin prodhuar nga Instituti Gjeografik Ushtarak i Serbisë. Terreni i stërvitjes ishte baza e ushtrisë serbe në Pashulanske Livade, rreth njëqind kilometra nga kufiri.

Ndër të vrarët ishte Bojan Mijailoviq, ish-truproje e Aleksandar Vulinit, në atë kohë drejtues i shërbimit të inteligjencës serbe dhe i sanksionuar nga SHBA për lidhje me rrjete ruse.

Organizatori i deklaruar, Milan Radoiçiç, jeton i lirë në Serbi. Beogradi refuzon ekstradimin. Procesi në Prishtinë vazhdon pa të.

Zinxhiri i provave është i plotë, nga një bazë ushtarake serbe te një institut shtetëror hartografik, te zyra e një drejtuesi të sanksionuar të inteligjencës dhe deri te një polic i vrarë në territorin e Kosovës. Ai përputhet me profilin që përshkroi Wadephul. Nëse kjo nuk quhet agresion hibrid nën prag, atëherë fjalori nuk përshkruan. Ai maskon.

III.
Dezinformim shtetëror i drejtuar. Arkitektura mediatike serbe funksionon si sistem, me RTS në qendër, Pink dhe Informer si amplifikues, dhe RT Balkan me rrjetin Pravda në shpërndarje. Nuk është zhurmë. Është model.

Fabrikimi i takimit Kurti Macron i marsit 2026 kaloi si sekuencë e koordinuar, u fut në RTS në kohë prime brenda të njëjtit cikël lajmesh dhe u shoqërua me komentim në Informer dhe Pink ditën pasuese. Riformulimi i Banjskës vazhdon prej tridhjetë e një muajsh, ku një sulm paramilitar nga shtetas serbë paraqitet si provokim i Kosovës. Edhe kornizimi i ASMM mbi tekstin e panënshkruar të Ohrit ndjek të njëjtën logjikë, duke e kthyer një mosmarrëveshje në detyrim të pretenduar vetëm për Prishtinën. Kjo është ndërtim narrativ i orkestruar nga shteti.

Tre kritere. Tre përputhje.

IV.
Pra, korniza vlen. Çfarë bën Berlini në jug?

Në qershor 2023, para Banjskës, Bashkimi Evropian vendosi masa ndëshkuese ndaj Kosovës për zbatimin e ligjit në katër komuna. Masat vijojnë me pezullim takimesh të nivelit të lartë, ngrirje fondesh të para anëtarësimit dhe bllokim financimesh projektesh. Kushti për heqjen e tyre është themelimi i Asociacionit sipas formës së kërkuar nga Beogradi.

Në korrik 2024, më pak se dhjetë muaj pas Banjskës, kancelari Olaf Scholz shkoi në Beograd dhe mbikëqyri memorandum-in për partneritet strategjik mbi lëndët e para kritike, duke hapur rrugën për projektin e Jadarit. I dërguari për Ballkanin Perëndimor, Manuel Sarrazin, shtyu Prishtinën të lehtësojë kufizimet ndaj mallrave serbe. Në vitin 2025, qeveria Merz e hoqi këtë post.

Asnjë masë nuk është marrë ndaj Beogradit, as për Banjskën, as për 48 bazat, as për mbrojtjen e Radoiçiçit, as për Vulinin dhe as për linjën e trajnimit në Pashulanske Livade. Asnjë nuk është propozuar.

Edhe fjalori e zbulon asimetrinë. Kur Prishtina zbaton regjimin e targave në territorin e vet, quhet njëanshmëri. Kur vendos kryetarë të zgjedhur sipas ligjit të Kosovës, quhet njëanshmëri. Kur rihap një urë në qytetin e vet, quhet njëanshmëri. Kur mbyll zyrat e një ndërmarrjeje serbe që vepron pa bazë ligjore në Kosovë, quhet njëanshmëri. Në përdorimin e Berlinit, termi ka një kuptim të saktë: çdo ushtrim sovraniteti pa pëlqimin e Beogradit.

Ky përkufizim nuk qëndron në asnjë kryeqytet tjetër evropian. Qëndron vetëm mbi një premisë: se Kosova është më pak se shtet sovran. Berlini i ka kërkuar Kosovës të mos jetë Kosovë në një pjesë të territorit të vet.

V.
Pyetja nuk është nëse korniza gjermane për Rusinë është e saktë. Është. Pyetja është pse i njëjti konfigurim faktesh prodhon përgjigje të kundërt.

Tre faktorë e shpjegojnë këtë. I pari është doktrina e shtetit ankorë, bindja se Serbia është thelbësore për stabilitetin e Ballkanit Perëndimor dhe se sjellja e saj duhet menaxhuar, jo disiplinuar. I dyti është ekonomik, i lidhur me litiumin e Jadarit dhe korridoret e furnizimit për industrinë gjermane. I treti është qëndrimi ndaj dialogut, ku dialogu mbrohet si objekt kryesor dhe sovraniteti i Kosovës bëhet variabël. Heqja e postit të të dërguarit në vitin 2025 është shprehja administrative e kësaj qasjeje.

Një qeveri që nuk e përshkruan dot sovranitetin kur e ushtron partneri i saj, nuk mund ta përshkruajë qartë as kërcënimin ndaj sovranitetit kur ai i afrohet kufirit të vet. Deklarata e Neubrandenburgut nuk është e gabuar. Është e paplotë.

Brigada e 41-të shkon në Lituani sepse Berlini ka vendosur se një kërcënim real kërkon përgjigje përpara. Në kufirin e Kosovës, i njëjti model kërcënimi ekziston prej një çerek shekulli.

Ky është realiteti.

Drizan Shala është analist sigurie me bazë në Kosovë, i specializuar në çështjet e sigurisë në Kosovë dhe Ballkanin Perëndimor.