Doktrina Banjicë: Serbia, Republika Srpska dhe arkitektura e luftës së ardhshme

Presidenti serb mbledh të gjithë udhëheqjen e Republika Srpska brenda një komande ushtarake, ndërkohë që prezanton kapacitete sulmi me rreze të gjatë dhe narrativën e kërcënimit etnik — duke rindërtuar, publikisht, lidhjet politike dhe mjetet operacionale që e bënë të mundur luftën e fundit ballkanike.

Drizan Shala (Prishtinë)

Më 15 Prill, Aleksandar Vuçiq mblodhi një brifing ushtarak në kazermën Banjicë 2 në Beograd. Të pranishëm ishin Ministri i Mbrojtjes Bratislav Gashiq, Shefi i Shtabit të Përgjithshëm Gjeneral Milan Mojsiloviq dhe kolegjiumi i plotë ushtarak. Gjithashtu i pranishëm, me ftesë personale të Vuçiqit, ishte e gjithë udhëheqja kushtetuese e Republika Srpska: Presidenti Siniša Karan, anëtari serb i Presidencës së BeH Željka Cvijanoviq, Kryetari i Kuvendit Kombëtar të Republika Srpska Nenad Stevandiq, Kryeministri Savo Miniq, dhe Milorad Dodik — president i Aleancës së Socialdemokratëve të Pavarur dhe figura dominuese politike e Republika Srpska prej tre dekadash.

Asnjë kornizë juridike ndërkombëtare nuk e lejon këtë takim. Marrëveshja e Dejtonit e vitit 1995 — e cila krijoi Republika Srpska si entitet politik brenda një shteti të unifikuar boshnjak pikërisht për të parandaluar vazhdimin e luftës që vrau mbi njëqind mijë njerëz — nuk autorizon seanca planifikimi ushtarak mes Serbisë dhe Republika Srpska brenda infrastrukturës ushtarake serbe. Takimi nuk ishte i fshehtë. U njoftua paraprakisht, u mbulua nga mediat shtetërore dhe u tregua me krenari nga vetë Vuçiqi në deklaratat e tij para gazetarëve.

Ata prej nesh që i jetuam luftërat e viteve ’90 në këtë rajon, kur hasim këtë kombinim sinjalizimesh, nuk pyesim nëse është i rëndësishëm. Pyesim diçka më konkrete: në cilën fazë të sekuencës ndodhemi.

Çfarë njoftoi Vuçiqi

Duke folur pas brifingut, Vuçiqi përshkroi çfarë kishte propozuar si Komandant Suprem. Serbia do të zhvillojë dhe miratojë një strategji robotizimi për forcat e armatosura. Do të formojë një njësi në nivel bataljoni të pajisur me platforma të robotizuara. Do të krijojë formacione për dronë sulmi me rreze të gjatë dhe municione endacake, në nivel bataljoni dhe divizioni. Do të trajnojë njësi speciale zbulimi për të caktuar koordinatat e objektivave dhe për t’i transmetuar te artileria dhe aviacioni. Do të nënshkruajë kontrata të mëdha blerjesh armësh brenda ditëve. Kishte bërë tashmë porosi të mëdha ushtarake. Do të përshpejtonte prodhimin vendas të dronëve drejt asaj që Vuçiqi e quajti shpërthim prodhimi. Konfirmoi se Serbia kishte pasur mungesë të municionit me kalibër të madh dhe theksoi se kjo po korrigjohej.

Shpjegoi edhe arsyen e urgjencës. Situata e sigurisë, tha ai, ishte bërë më komplekse që nga janari, kryesisht për shkak të asaj që e quajti aleanca ushtarake e Prishtinës, Tiranës dhe Zagrebit.

Çfarë tha Dodik

Milorad Dodik iu drejtua pastaj shtypit. Uroi ushtrinë serbe për arritjet e modernizimit. Konfirmoi se Republika Srpska, së bashku me Serbinë, kishte mbrojtur neutralitetin ushtarak dhe se ngritja e kapaciteteve ishte e orientuar drejt mbrojtjes së territorit dhe njerëzve. Pastaj e identifikoi kërcënimin me terma që kërkojnë citim të drejtpërdrejtë.

“Ne vlerësojmë se kjo është një aleancë kundër popullit serb në tërësi,” tha Dodik, duke iu referuar deklaratës tripalëshe mes Kosovës, Shqipërisë dhe Kroacisë. “Republika Srpska është në thelb e kërcënuar nga një aleancë e tillë, duke pasur parasysh se ne vlerësojmë se komponenti kroat në BiH është sigurisht i orientuar drejt orientimeve të tilla, dhe natyrisht mund të garantohet se edhe komponenti boshnjak është i tillë.”

Dodik nuk po përshkruante një kërcënim nga shtetet fqinje. Po identifikonte popullatën jo-serbe të Bosnjës dhe Hercegovinës — komunitetet e saj kroate dhe boshnjake — si komponentë të një formacioni ushtarak armiqësor që kërcënon popullin serb. E tha këtë brenda infrastrukturës ushtarake serbe, përpara zinxhirit të komandës ushtarake serbe, si pjesëmarrës në një seancë planifikimi ushtarak serb.

Çfarë tregojnë kapacitetet

Edward Joseph, analist i lartë amerikan që ka punuar për dekada në sigurinë ballkanike, ngriti javën e kaluar një pyetje të mprehtë lidhur me blerjen serbe të raketave supersonike CM-400AKG nga Kina: çfarë kërcënimi, konkretisht, janë projektuar këto raketa për të kundërbalancuar?

Pyetja është e saktë. Deklarata e Përbashkët e Sigurisë mes Shqipërisë, Kroacisë dhe Kosovës — të cilën Beogradi e ka ngritur si justifikimin kryesor për riarmatimin e përshpejtuar — nuk ka asnjë kapacitet ushtarak ofensiv të drejtuar kundër Serbisë. Kosova nuk ka forcë ajrore. Anëtarësia e Kroacisë në NATO kufizon çdo veprim ushtarak unilateral. Modernizimi i Shqipërisë është i kalibruar sipas standardeve të ndërveprueshmërisë me NATO-n. Asnjë nga këta aktorë nuk disponon kapacitete që kërkojnë raketa antianij dhe sulmi tokësor me rreze 400 kilometra për t’u frenuar.

Serbia e paraqet ngritjen e kapaciteteve si doktrinë parandalimi. Ia vlen ta shqyrtojmë këtë pretendim kundrejt asaj që po ndërtohet konkretisht. Municionet endacake janë platforma sulmi në një drejtim — qëndrojnë mbi zonën e objektivit dhe godasin me identifikim. Nuk janë armë mbrojtëse. Njësitë speciale zbulimi të trajnuara për caktimin e koordinatave të objektivave janë elementi i përparmë i zinxhirit nga zbulimi te goditja: gjej objektivin, fiksoji koordinatat, transmetoi të dhënat te zjarri. Kjo është metodologjia e saktë që forcat ruse e rafinuan në Ukrainë dhe e zbatuan në shkallë të gjerë kundër objektivave të palëvizshme dhe lëvizëse. Formacionet e dronëve sulmi me rreze të gjatë e zgjerojnë shtrirjen ofensive shumë përtej linjës së kontaktit.

Çdo ushtri moderne po zhvillon kapacitete me dronë. Por jo çdo ushtri moderne integron njëkohësisht udhëheqjen e një entiteti para-shtetëror fqinj në seancat e planifikimit të sigurisë, formulon një kundërshtar të përcaktuar etnikisht që shtrihet në dy territore të ndara, dhe ndërton zinxhirin nga zbulimi te goditja për ta operacionalizuar sulmin kundër atij kundërshtari. Bashkëqasja e këtyre elementeve është ajo që dallon përgatitjen nga modernizimi. Parandalimi kërkon një kundërshtar të aftë për t’u frenuar. Narrativa e kërcënimit etnik që Vuçiqi dhe Dodik kanë vendosur publikisht nuk përshkruan shtete apo aleanca. Përshkruan komunitete etnike. Ky dallim ka rëndësi.

Çfarë tregon ky model

Luftërat e viteve ’90 në ish-Jugosllavi nuk filluan me veprime ushtarake. Filluan me liderë politikë që i quanin komunitetet etnike kërcënime ekzistenciale, me ngritje ushtarake të paraqitura si reagime mbrojtëse ndaj inflacionit të fabrikuar të kërcënimit, dhe me integrimin gradual të strukturave paraushtarake dhe para-shtetërore në një logjikë të unifikuar komande. Vëzhguesit ndërkombëtarë debatonin mbi qëllimet ndërkohë që përgatitja përshpejtohej. Pyesnin nëse retorika ishte serioze. Prisnin prova të padyshimta. Kur ato prova u bënë të pamohueshme, kishin qenë të paraprira nga vite përgatitje të dukshme — të cilat u hodhën poshtë, përsëri e përsëri, si retorikë.

Nuk po bëjmë një pretendim deterministik. Nuk po themi se lufta është e pashmangshme. Po themi diçka më të saktë: çdo komponent që i bëri të mundura luftërat e fundit po rindërtohet me qëllim, publikisht, me narrativë zyrtare, njëkohësisht në dy fronte.

Integrimi politik i Republika Srpska në planifikimin e sigurisë serbe, jashtë çdo kornize ligjore, e trajton kufirin e Dejtonit si të shfuqizuar de facto. Narrativa e kërcënimit etnik i emërton shqiptarët, kroatët dhe boshnjakët si kundërshtarë të unifikuar. Kapacitetet ushtarake që po ndërtohen janë të konfiguruara për veprime ofensive me precizion në distancë. Të marra veç e veç, secili nga këto zhvillime meriton shqetësim serioz. Të marra së bashku — me ritmin dhe shkallën që Vuçiqi vetë i përshkruan — ato përbëjnë ndërtimin e qëllimshëm të lidhjes politike dhe kapacitetit ushtarak që do të nevojiteshin për të nisur luftën.

Pragu mes parandalimit dhe përgatitjes po mjegullohet me qëllim. Ata që i kanë jetuar pasojat e atij mjegullimi e njohin momentin kur po ndodh sërish.

Jemi në atë moment.

Drizan Shala është analist sigurie me bazë në Kosovë, i specializuar në çështjet e sigurisë në Kosovë dhe Ballkanin Perëndimor.