Hetimi i një fjalie

Albatros Rexhaj

Një prokuror i Gjykatës Themelore ka autorizuar dy hetues të intervistojnë gazetarin Baton Haxhiu për një fjali të thënë publikisht në studio televizive. Ky është fakti. Pjesa tjetër është çështje parimi.

Parimi është i thjeshtë dhe i vjetër. Prokuroria heton vepra, jo formulime. Dallimi nuk është teknik. Është themelor.

Ka raste të rralla dhe të mirëpërcaktuara kur fjala kalon kufirin dhe bëhet vepër, kur është nxitje e drejtpërdrejtë dhe e menjëhershme drejt një veprimi të paligjshëm konkret. Ky nuk është një rast i tillë. Një metaforë politike, e shqiptuar në një analizë publike që vetë e mbyll referencën brenda kufijve kushtetues, nuk plotëson asnjë nga këto kritere. Është fjalë. Dhe fjala, në një shtet që pretendon sundim ligji, mbrohet pikërisht nga institucionet që kanë monopolin e dhunës legjitime, përfshirë prokurorinë.

Kur ky parim humbet, nuk humbet vetëm një çështje. Humbet vija që ndan drejtësinë nga kontrolli mbi mendimin. Një prokurori që fillon t’i lexojë analizat politike si akte rrezikshmërie nuk po forcon shtetin. Po e bën më të vogël, sepse e zëvendëson autoritetin me leximin subjektiv të fjalës.

Le ta themi qartë. Në Ballkan ka histori të gjatë me prokurori që dëgjojnë kritikën dhe e quajnë komplot. Beogradi ka traditë në këtë. Tirana e ka njohur këtë sëmundje në kohëra të tjera. Kosova nuk e ka luksin ta riprodhojë atë. Një prokurori e re, ende duke ndërtuar reputacionin, nuk fiton pavarësi duke ftuar gazetarë në hetuesi për fjalitë e tyre. Fiton pavarësi duke ndjekur veprën aty ku ajo ekziston.

Ftesa e një gazetari në hetuesi për një fjali nuk mbaron tek ai gazetar. Është një sinjal për të gjithë ata që mendojnë me zë të lartë në publik, gazetarë, analistë, akademikë. Sinjali është i thjeshtë. Fjala juaj mund të bëhet dosje. Ky sinjal nuk korrigjohet me një sqarim apo një komunikatë. Nuk është një gabim procedural. Është një zgjedhje interpretimi. Korrigjohet vetëm duke e mbyllur lëndën, duke ia shpjeguar publikut pse u hap dhe duke u kthyer në një praktikë ku prokuroria ndjek veprat dhe analizën e lë aty ku i takon, në hapësirën publike.

Nuk është e nevojshme të dimë arsyen. Mjafton të dimë se një veprim i tillë nuk i përket standardit të një prokurorie që operon në kufijtë e shtetit të së drejtës.

Drejtësia në Kosovë ka armiq të mjaftueshëm jashtë vetes së saj. Nuk ka nevojë t’u shtojë listës veprime që e bëjnë të duket si zgjatim i lodhjes politike. Një prokurori që e respekton vetveten nuk i kthen analizat në procedura. E lë fjalën aty ku është thënë, në studio, në gazetë, në debat, dhe e ruan autoritetin për gjërat që vërtet kërkojnë autoritet.

Kufiri mes fjalës dhe veprës nuk është i ndërlikuar. Ky nuk është një debat teorik. Është një provë praktike e këtij kufiri. Dhe kur ai fillon të zhduket, e paguajnë të gjithë.