Kosova nuk është një çështje serbe

Në përgjigje të ministrit Macinka

Blerim Gashi (Prishtinë)

Ministri i Jashtëm çek e paraqiti Kosovën në tri mënyra gjatë konferencës për shtyp me Marko Đurić të enjten: si një çështje serbe, si një çështje rajonale dhe si jo një çështje ndërkombëtare. Të treja këto korniza janë të gabuara, secila në mënyrën e vet, dhe secila kërkon përgjigje nga vendi që i prekin drejtpërdrejt.

Le të nisim me atë që ministri Macinka duket se ka harruar. Republika e Kosovës është shtet. Ka kushtetutë, parlament, qeveri, presidencë, gjyqësor të pavarur, forca të armatosura, monedhë, kufij dhe diplomaci. Ka një popullsi prej rreth 1.8 milionë banorësh që nuk e sheh veten si një çështje të hapur në narrativën kombëtare të dikujt tjetër. Kosova njihet nga më shumë se njëqind shtete anëtare të Kombeve të Bashkuara, përfshirë vetë Republikën Çeke, e cila e njohu pavarësinë tonë në mars 2008 dhe nuk e ka tërhequr atë vendim. Çfarëdo mendimi personal të ketë ministri Macinka, vendimi i shtetit të tij mbetet në fuqi.

Kosova dhe Republika Çeke janë miq. Praga ka ambasadë në Prishtinë dhe Prishtina në Pragë. Ushtarë çekë shërbejnë në KFOR, ndërsa njësi të Policisë Ushtarake çeke rotacionojnë në territorin tonë, veçanërisht në veri, në komunat ku jetojnë serbët e Kosovës, duke kontribuar drejtpërdrejt në sigurinë e atij komuniteti për të cilin ministri Macinka thotë se kujdeset. Marrëdhënia është thelluar gjatë tetëmbëdhjetë viteve dhe përtej ndryshimeve të qeverive në të dy kryeqytetet. Kjo nuk vihet në diskutim. Në diskutim është përpjekja e një ministri për të zhvendosur terrenin mbi të cilin qëndron kjo marrëdhënie. Kjo është një përgjigje nga një mik i Republikës Çeke, jo nga një kundërshtar i saj.

Këtu maten tri pretendimet e tij.

“Kosova është një çështje serbe”
Nuk është. Kosova i përket Kosovës, pra shtetit të Kosovës dhe njerëzve që jetojnë në të. Serbia është fqinj. Ajo ka interesa legjitime për mirëqenien e komunitetit serb brenda kufijve tanë, ashtu si Kosova ka interesa legjitime për shqiptarët brenda kufijve të Serbisë, dhe si çdo shtet për fqinjët e vet. Por interesat nuk krijojnë pronësi. Ato krijojnë marrëdhënie.

Kur ministri Macinka e quan Kosovën një çështje serbe, ai nuk bën një vëzhgim gjeografik. Ai bën një lëvizje retorike. Dy milionë njerëz i redukton në objekt të një narrative kombëtare serbe. Kjo është një kornizë e njohur. Është e njëjta që prodhoi politikat e viteve ’90, heqjen e autonomisë, dëbimet dhe, në fund, ndërhyrjen që e shkëputi Kosovën nga sundimi serb. Që një ministër i jashtëm çek në vitin 2026 ta përdorë këtë kornizë është për t’u shënuar. Që ta përdorë një ministër i një shteti që e njeh Kosovën është edhe më e rëndë.

Ne nuk jemi çështje. Ne jemi shtet.

“Kosova është një çështje rajonale”
Në një kuptim të kufizuar, po. Çdo shtet është çështje rajonale për aq sa fqinjët kanë interesa në stabilitetin e tij. Marrëdhëniet e Kosovës me Serbinë, Maqedoninë e Veriut, Shqipërinë dhe Malin e Zi janë pjesë e kësaj logjike. Procesi i Berlinit, nisma Open Balkan dhe kornizat dypalëshe ekzistojnë pikërisht sepse rajoni ka dimensionin e vet.

Por kjo nuk është ajo që tha ministri Macinka. Ai sugjeroi se sovraniteti i Kosovës duhet të zgjidhet përmes negociatave rajonale, ku Beogradi trajtohet si palë me rol bllokues. Kjo është një tezë tjetër. Është ideja se ekzistenca e një shteti varet nga pëlqimi i një fqinji që ka refuzuar ta japë atë për tetëmbëdhjetë vjet me radhë. Asnjë shtet tjetër europian nuk i nënshtrohet një prove të tillë. Sovraniteti i Sllovenisë nuk varet nga Serbia. As i Kroacisë. As i Bosnjës. Pretendimi se ai i Kosovës duhet të varet nuk është vëzhgim rajonal. Është korniza e Beogradit, e artikuluar në Pragë.

“Kosova nuk është një çështje ndërkombëtare”
Ky është pretendimi që rrëzohet sapo përballet me faktet.

Pavarësia e Kosovës është produkt i një procesi ndërkombëtar. Plani i Ahtisaarit u hartua me mandat ndërkombëtar. Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë, me kërkesë të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së, konstatoi se shpallja jonë e pavarësisë nuk shkelte të drejtën ndërkombëtare. EULEX operon në territorin tonë që nga viti 2008. KFOR, ku shërbejnë edhe ushtarë çekë, është forcë ndërkombëtare. Dialogu Kosovë-Serbi ndërmjetësohet nga Bashkimi Europian.

Ta quash këtë arkitekturë jo ndërkombëtare nuk është një qëndrim i mbrojtshëm. Faktet e përgënjeshtrojnë çdo ditë. Prania e trupave ndërkombëtare, misioneve, gjykatave dhe marrëveshjeve që veprojnë në Kosovë është e dukshme. Vendi i ministrit Macinka është pjesë e tyre.

Analogjia me Çekosllovakinë
Ministri iu referua shpërbërjes së Çekosllovakisë në vitin 1993 si model për Kosovën, duke sugjeruar se zgjidhjet më të mira janë ato që arrihen pa ndërhyrje të jashtme. Analogjia nuk qëndron.

Çekosllovakia u shpërbë me marrëveshje të ndërsjellë mes dy qeverive që e njihnin njëra-tjetrën dhe negocionin mbi atë bazë. Republika Çeke dhe Sllovakia u ndanë sepse të dyja palët ishin të gatshme. Në rastin e Kosovës, kjo bazë nuk ekzistonte dhe ende nuk ekziston. Serbia nuk e njeh të drejtën e Kosovës për të ekzistuar. Kushti që e bëri të mundur ndarjen e Çekosllovakisë është pikërisht ai që Beogradi refuzon. Analogjia nuk e mbështet argumentin e ministrit. E rrëzon atë.

Çfarë duhet të thuhet në Pragë
Nuk pres që ministri Macinka t’i rishikojë deklaratat e tij. Ato janë në linjë me traditën politike nga vjen dhe me sinjalet që koalicioni i tij ka zgjedhur të japë. Pres që Republika Çeke, si shtet, të qëndrojë aty ku ka qëndruar që nga viti 2008.

Për lexuesit serbë, një vëzhgim. Ideja se Kosova është çështja juaj nuk është kompliment. Është kurth. Ju mban të lidhur pas një konflikti që nuk mund ta zgjidhni në kushtet që kërkoni, duke ju kushtuar modernizimin dhe integrimin që meritoni. Ne u bëmë shtet tetëmbëdhjetë vjet më parë. Sa më shpejt që kjo të pranohet, aq më shpejt Serbia mund të ecë përpara.

Për lexuesit në Pragë, një tjetër vëzhgim. Shteti juaj e ka njohur tonin. Ushtarët tuaj shërbejnë përkrah tanëve. Mendimet personale të ministrit tuaj nuk ndryshojnë faktet që shteti juaj ka vendosur.

Ne nuk jemi një çështje që pret përgjigje. Jemi një shtet që drejton punët e veta, i njohur nga mbi njëqind qeveri, përfshirë atë që ministri Macinka përfaqëson sot. Do të vazhdojmë të ndërtojmë institucionet tona, të mbrojmë kufijtë dhe të thellojmë integrimin në komunitetin euroatlantik, përkrah partnerëve që qëndrojnë me ne, mes tyre edhe Republika Çeke. Kosova ekziston. Ky është fakti. Gjithçka tjetër është koment.

Blerim Gashi është deputet i Kosovës dhe analist politik.