Serbia me të cilën Brukseli po negocion pas Banjskës

Presidenti i partisë në pushtet në Serbi i ka vendosur autorët e dënuar të një operacioni të armatosur ndërkufitar në kategorinë e trimërisë së njohur nga shteti. Ajo që tani është e dokumentuar publikisht duhet të ndryshojë mënyrën se si Brukseli dhe Berlini përshkruajnë partnerin me të cilin po negociojnë.

Ngadhnjim Brovina | 29 prill 2026

Në një intervistë për K1 më 29 prill 2026, presidenti i Partisë Progresive Serbe i cilësoi tre serbët e dënuar në Prishtinë për sulmin e Banjskës si najhrabriji (“më trimat”). Termi u përdor pa asnjë rezervë, në detyrë dhe në publik, nga kreu i partisë në pushtet. Ai u paraqit si kundërpërgjigje ndaj një fushate të pretenduar dëbimi nga kryeministri Albin Kurti. Opozita në Beograd, e etiketuar si blokaderski (“bllokuesit”, term përçmues i përdorur nga SNS për protestat pas nëntorit), u përfshi në të njëjtën akuzë si pjesë e një fushate kriminalizimi ndaj serbëve.

Mesazhi është i qartë. Sipas këtij pozicioni, të dënuarit e Banjskës nuk janë autorë të një krimi kundër Republikës së Kosovës dhe kundër policit që humbi jetën. Ata paraqiten si figura të lavdishme, ndërsa dënimi i tyre si akt persekutimi që Serbia duhet ta kundërshtojë.

Kjo nuk është retorikë për interpretim. Është një pozicionim i hapur shtetëror. Pyetja reale është kjo: çfarë dokumenton tani publikisht ky rast për shtetin që Brukseli dhe Berlini e trajtojnë si kandidat për BE dhe partner në dialog rajonal.

Dosja
Faktet për Banjskën janë të qarta. Më 24 shtator 2023, një grup i armatosur hyri në Kosovë pranë fshatit Banjskë, sulmoi një patrullë të Policisë së Kosovës, vrau rreshterin Afrim Bunjaku dhe u barrikadua në kompleksin e manastirit ortodoks serb ndërsa përleshja vazhdonte. Tre prej sulmuesve u vranë gjatë operacionit.

Arsenali i sekuestruar përfshinte sisteme kundërtanke, dronë, automjete të blinduara, pajisje komunikimi ushtarake dhe sasi municionesh që autoritetet e Kosovës dhe KFOR-i i vlerësuan si të mjaftueshme për operacione të zgjatura, jo për një incident të vetëm.

Më 29 shtator 2023, Milan Radoičić, atëherë nënkryetar i Listës Serbe, deklaroi publikisht se kishte organizuar vetë operacionin dhe se asnjë autoritet shtetëror nuk kishte dijeni për përgatitjet. Shteti serb e mori në pyetje për një kohë të shkurtër dhe refuzoi çdo kërkesë për ekstradimin e tij në Kosovë. Presidenti i Serbisë shpalli ditë zie për tre personat e armatosur të vrarë. Gjyqi i të arrestuarve u zhvillua në Prishtinë nën monitorim ndërkombëtar dhe përfundoi me dënime. Pikërisht këtyre dënimeve iu referua presidenti i SNS-së kur i quajti të dënuarit najhrabriji.

Pozicioni i shtetit serb është tashmë i qartë: këta persona nuk trajtohen si autorë krimi, por si heronj.

Heroizimi
Cilësimi i autorëve të dënuar si najhrabriji, i bërë nga kreu i partisë në pushtet të një vendi kandidat për BE dhe pjesëmarrës në Partneritetin për Paqe të NATO-s, nuk ka precedent në rajon sot. Analogjitë më të afërta gjenden në retorikën e shteteve që legjitimuan veprime të armatosura të parregullta kundër fqinjëve në vitet ’90.

Modeli është i njohur: mohim fillimisht, pranim i pjesshëm më pas, heroizim retrospektiv dhe, në fund, integrim institucional. Dosja e Banjskës ka kaluar tashmë hapur në tre fazat e para. E katërta është ajo që zakonisht pason.

Mesazhi që futet tani në hapësirën publike është i drejtpërdrejtë: një operacion i armatosur si ai i Banjskës nuk konsiderohet krim, por akt mbrojtjeje. Autorët e tij vendosen në majë të hierarkisë morale që shteti serb njeh në raport me Kosovën. Ky nuk është më pozicion marginal. Është pozicion zyrtar.

Dimensioni i brendshëm
Etiketimi blokaderski dhe heroizimi i autorëve të Banjskës funksionojnë së bashku. Duke e vendosur opozitën në kampin e një fushate anti-serbe, pushteti ngushton hapësirën për kritikë të brendshme. Duke i shpallur autorët “më trimat”, ngushton edhe hapësirën për kritikë nga jashtë.

Të dyja bashkë e nxjerrin Banjskën nga fusha e debatit. Brenda dhe jashtë vendit.

Çfarë do të thotë kjo për dialogun
Sjellja e Serbisë ndaj Kosovës ndjek një model të njohur: ruajtjen e opsioneve ushtarake dhe hibride kundër një fqinji më të vogël, fillimisht të mohuara, më pas të relativizuara dhe në fund të legjitimuara, ndërkohë që dialogu diplomatik vazhdon.

Implikimi nuk është se negociatat janë të pamundura. Shtetet negociojnë edhe me kundërshtarë. Çështja është funksioni i këtij procesi. Një dialog që, që nga shtatori 2023, ka regjistruar mbrojtjen e Radoičićit, shpalljen e ditës së zisë, refuzimin e Marrëveshjes së Brukselit dhe tani heroizimin e të dënuarve, pa prodhuar pasoja për Beogradin, nuk po funksionon si instrument zgjidhjeje.

Ai po shërben si amortizues politik.

Çdo përshkallëzim absorbohet. Çdo absorbim e bën përshkallëzimin tjetër më të lehtë.

Serbia që Berlini vazhdon të akomodojë
Serbia që del nga ky regjistër publik është ajo që Gjermania ka zgjedhur të mbajë brenda kornizës së zgjerimit të BE-së, pavarësisht sjelljes. Argumentet janë të njohura: pesha ekonomike, burimet strategjike, dhe ideja se vetë procesi i integrimit e kufizon sjelljen e saj.

Por faktet që nga shtatori 2023 tregojnë të kundërtën. Asnjë nga episodet kryesore nuk ka prodhuar kufizim. Përkundrazi, çdo mosreagim ka hapur rrugë për hapin tjetër.

Hapësira midis deklaratave të BE-së në vitin 2023 dhe heshtjes në pranverën e vitit 2026 është pikërisht ajo hapësirë ku u bë i mundur heroizimi.

Intervista e Vuçevićit nuk kërkon interpretim. Ajo është dokumentim.

Ajo që dokumenton është e thjeshtë: në pranverën e vitit 2026, shteti serb ka vendosur autorët e dënuar të një operacioni të armatosur me pasoja fatale në kategorinë e heroizmit shtetëror, dhe e ka bërë këtë hapur, në publik, nga maja e pushtetit politik.

Pyetja tani nuk është çfarë ka ndodhur.

Pyetja është nëse Brukseli dhe Berlini janë të gatshëm ta quajnë këtë me emrin e vet.